Il-Qorti Kostituzzjonali ma qablitx mal-ilment li minħabba t-trapass taż-żmien fil-konfront ta’ kuntrattur li qal li ma kellux jiskonsta sentenza ta’ sentejn ħabs. Għaldaqstant it-talba kienet miċħuda fil-konfront ta’ Paul Demicoli, kuntrattur tal-bini li f’Ottubru tas-sena l-oħra nstab ħati li f’Ġunju tal-2004, ikkaġuna l-mewt ta’ żewġ nisa waqt xogħol ta’ kostruzzjoni f’San Pawl il-Baħar.
Il-kuntrattur minn Birkirkara kien ilmenta li l-kundanna għal sentejn priġunerija wasslet għal ksur tal-jedd fundamentali protett taħt l-Artiklu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-Artiklu 39 tal-Kostituzzjoni u għaldaqstant ma kellux iservi terminu ta’ priġunerija.
Paul Demicoli kien wieħed minn żewġt irġiel li ġew kujndannti għal sentenza ta’ ħabs talli kkawża l-mewt ta’ żewġ nisa b’negliġenza meta aktar kien waqa’ bini f’San Pawl il-Baħar waqt skavar fuq art maġenb il-post fejn seħħ l-inċident.
Kien għall-ħabta tat-3.30pm meta waqa’ blokk appartamenti b’riżultat ta’ xogħlijiet ta’ kostruzzjoni maġenbu. Ftit tas-sigħat wara, metal-ħaddiema tas-salvataġġ fittxew taħt it-terrapien, skoprew l-iġsma bla ħajja ta’ Maria Dolores Zarb ta’ 60 sena u Nadezda Vavilova, Russa ta’ 24 sena, li proprju dak il-ħin kienet qiegħda tieħu lezzjonijiet tal-Malti mingħand Zarb.
Demicoli kien oriġinarjament ġie kkundannat tliet snin ħabs fl-2009 iżda kellu s-sentenza mnaqqsa għal sentejn fl-appell f’Novembru li għadda. Kevin Bonnici, il-ħaddiem li kien ilu jagħmel xogħlijiet ta’ tħaffir fuq il-post aktar kmieni dakinhar, kien ikkundannat 18-il xahar.
Hu lmenta li l-kawża kriminali kontrih ma ġietx deċiża fi żmien raġonevoli. Għalhekk kien qed jippretendi li wara dawk is-snin kollha ma kellux jiġi kkundannat għall-piena ta’ ħabs effettiva. Il-Qorti Kostituzzjonali preseduta mill-Prim Imħallef Mark Chetcuti u l-Imħallfin Giannino Caruana Demajo u Anthony Ellul qalet li d-deċiżjoni appellata ordnat is-sospensjoni tal-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali, bħala miżura proviżorja sakemm tinqata’ l-kawża kostituzzjonali.
Il-Qorti qalet li miżura li għandha tingħata biss eċċezzjonalment. Bħala regola sentenzi ta’ qrati oħra li jkunu ġudikat m’għandhomx jinġiebu fix-xejn proviżorjament, sempliċement għaliex persuna tiftaħ kawża u tilmenta minn ksur ta’ jedd fundamentali għal smigħ xieraq fi żmien raġonevoli
L-Imħallfin qalu li hu fatt li jekk it-talba għall-miżura proviżorja tiġi miċħuda, kien jibqa’ arrestat sakemm tinqata’ l-kawża kostituzzjonali. Però dak il-fatt waħdu mhijiex ġustifikazzjoni suffiċjenti biex qorti oħra minħabba li l-priġunier fetaħ kawża kostituzzjonali, tordna proviżorjament is-sospensjoni ta’ eżekuzzjoni ta’ sentenza li hi ġudikata.
Il-Qorti qalet ukoll li tosserva li Demicoli jippretendi li r-rimedju għal dewmien fil-kawża kriminali
hu li ma jiskontax il-piena karċerarja li ordnat il-Qorti tal-Appell Kriminali. Jekk eventwalment fil-mertu jingħata raġun fis-sens li l-kawża kriminali ma ġietx deċiżjoni fi żmien raġonevoli, ikun fid-diskrezzjoni tal-qrati x’rimedju jingħata.
Dan apparti li ma sar l-ebda argument mill-imputat li jista’ jikkonvinċi qorti li wkoll mad-daqqa t’għajn
x’aktarx li r-rimedju l-iktar floku se jkun tnaqqis tal-piena karċerarja. Il-Qorti Kostituzzjonali qalet li jidher li l-Qorti tal-Appell Kriminali għamlet konsiderazzjonijiet dettaljati dwar il-piena li fir-realtà naqset dik imposta mill-Qorti tal-Maġistrati.
L-Imħallfin qalu li l-Ewwel Qorti setgħet tat ordni fis-sens li l-kawża kostituzzjonali tinstema’ b’urġenza u b’hekk jiġi żgurat li kawża fejn il-provi huma dokumentati, tinstema’ u tiġi deċiża fl-iqsar żmien possibbli. Fiċ-ċirkostanzi ċertament din kienet tkun miżura iktar addattata minn dik li tissospendi l-eżekuzzjoni ta’ sentenza li hi ġudikat.
Fiċ-ċirkostanzi l-Qorti ma taqbilx mal-Ewwel Qorti li tixraq ordni ta’ sospensjoni ta’ eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali tat-22 ta’ Ottubru 2022 sakemm tinqata’ l-kawża kostituzzjonali.
Għal dawn il-motivi laqgħet’ l-appell tal-Avukat Ġenerali, l-Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat tal-Istat u minflok ċaħdet it-talbiet ta’ Demicoli magħmula bir-rikors tad-9 ta’ Diċembru 2022.
Il-fatti tal-każ
L-iżvilupp fl-industrija tal-kostruzzjoni m’għandu qatt jiswa ħajjiet, kien wissa Imħallef meta kkundanna sentejn ħabs lil kuntrattur involut fil-kollass ta’ bini. Il-kuntrattur, Paul Demicoli, oriġinarjament kien ġie kkundannat għal tliet snin ħabs iżda kellu s-sentenza mnaqqsa fl-appell.
Fit-3 ta’ Ġunju tal-2004 meta blokk appartamenti fi Triq Ramon Perellos, San Pawl il-Baħar, waqa’ riżultat ta’ xogħlijiet ta’ kostruzzjoni maġenbu. Sigħat wara, waqt li l-ħaddiema tas-salvataġġ fittxew mit-terrapien, skoprew l-iġsma bla ħajja ta’ Maria Dolores Zarb u Nadezda Vavilova, li ndifnu ħajjin meta waqa’ l-blokk ta’ appartamenti.
L-inċident wassal għal azzjoni kriminali kontra Paul Demicoli, il-kuntrattur, Kevin Bonnici, il-ħaddiem li kien ilu jagħmel xogħlijiet ta’ tħaffir fuq il-post aktar kmieni dakinhar kif ukoll sid il-plott, Paul Magro talli kkawżaw il-mewt tal-vittmi b’negliġenza. u valutazzjoni tar-riskju inadegwata. Fl-2009, Demicoli u Bonnici nstabu ħatja u ġew ikkundannati għal tliet snin u 18-il xahar ħabs rispettivament. Magro kien illiberat. Bonnici ressaq appell u tnaqqsulu l-ħabs għal sitt xhur.
Demicoli ressaq appell separat
Meta tat is-sentenza l-Qorti tal-Appell Kriminali, ippreseduta mis-Sur Imħallef Aaron Bugeja, osservat li l-kawża kienet ilha għaddejja 12-il sena għax, sadanittant, Demicoli kienet fetħet proċeduri ċivili u talbet li l-proċeduri kriminali jiġu differiti ‘sine die. ‘
Ladarba dawk il-proċedimenti ċivili ġew konklużi b’mod definittiv fl-2018, l-appell jista’ jerġa’ jibda. Il-Qorti osservat li Demicoli ma kienx ġdid f’dan il-qasam tax-xogħol peress li kien ilu jaħdem fil-kostruzzjoni mill-1988.
Għalkemm sostna li ħa f’idejh bħala kuntrattur fil-proġett ta’ San Pawl il-Baħar biss wara l-kollass, diversi xhieda, fosthom ġirien, ikkonfermaw li kien il-persuna li osservaw regolarment fuq il-post. Demicoli kien il-persuna li ħareġ l-istruzzjonijiet, u l-perit tal-proġett ikkonfermah ukoll bħala l-klijent tiegħu.
Il-qofol tal-kwistjoni kien li jiġi ddeterminat min kien ta struzzjonijiet biex isiru xogħlijiet ta’ tħaffir fuq bażi tal-konkos taħt il-proprjetà ta’ maġenb dik li waqgħet. Demicoli sostna li ftit tal-jiem biss qabel l-episodju fatali, huwa kien żar is-sit flimkien mal-ħaddiema u l-perit li allegatament iddiskutew ix-xogħlijiet mal-ġebel tal-ġebel.
Il-kuntrattur sostna li dakinhar kien ilu preżenti biss għal xi 10 minuti. Madankollu, il-perit sussegwentement xehed li wara li evalwa x-xogħlijiet ta’ tħaffir li kienu għaddejjin, kien ħareġ struzzjonijiet speċifiċi lil Demicoli u lill-ġebel tal-ġebel biex ma jmissux mal-ħajt tal-parti iżda biss biex jipproċedu bil-bini ta’ pilastru fiċ-ċentru tal-biċċa art.
Wara li evalwat il-provi, il-qorti osservat li kien Demicoli “u ħadd ieħor” li ħa d-deċiżjoni li jnaqqas l-istruttura, minkejja li kienet konxja sew li s-sigurtà tagħha kienet dubjuża. Huwa kien ħareġ l-ordni lill-ħaddiem li jħaddem id-digger u dik l-attitudni kienet “manifestament negliġenti”, peress li ta l-approvazzjoni mingħajr ma ħasibha dwar il-konsegwenzi li kienu faċilment prevedibbli.
Għalkemm Demicoli pprova jitfa’ t-tort fuq il-perit u ħaddiema oħra, il-provi wrew b’mod sod li kien hu li ħareġ struzzjonijiet għax-xogħlijiet li wasslu għat-telf traġiku ta’ żewġ ħajjiet innoċenti. Il-vittmi nqatlu ġewwa darhom li huwa l-post fejn persuna għandha “dritt sagrosant” li tħossok l-aktar sigur, irrimarka l-imħallef.
Attitudni nobbli
Barra minn hekk, Demicoli seta’ jipprevedi d-dannu. Meta tqies kollox, il-qorti kkonfermat il-kundanna fuq l-akkużi kollha ħlief għal dik li tikkonċerna nuqqas ta’ salvagwardja tas-saħħa ta’ dawk kollha li setgħu ġew affettwati mix-xogħlijiet.
Meta kienet qieset il-piena, il-qorti ħadet nota tal-“attitudni nobbli” ta’ waħda mit-tfal tal-vittma li qalet li kienet ħaffret lill-akkużat u ma kellhiex xewqa li jiskonta żmien il-ħabs. Hi ssuġġeriet ordni ta’ servizz fil-komunità, u qalet li dan jagħti lura xi ħaġa lis-soċjetà.
Madankollu, il-qorti spjegat li tali piena ma setgħetx tiġi applikata f’dan il-każ. Barra minn hekk, is-suġġeriment ma kienx intlaqa’ bl-istess approċċ minn vittmi oħra milquta mill-avveniment traġiku. Il-qorti kellha ssib bilanċ bejn l-interessi tal-partijiet danneġġjati u dawk tas-soċjetà inġenerali.
Għalkemm xejn ma seta’ jsir biex jiġu rkuprati l-ħajjiet mitlufa, mhux kollha setgħu jiġu maħfura u minsija, osservat il-qorti. Madankollu, it-talba tat-tifla kellha tiġi kkunsidrata flimkien ma’ fatturi mitiganti oħra bħall-iskadenza taż-żmien, il-fatt li matul dawn is-snin kollha l-appellanti ma kellha ebda xkupilja oħra mal-liġi kif ukoll il-ħlas tad-danni.
Fid-dawl ta’ kunsiderazzjonijiet bħal dawn, il-qorti naqqset il-piena ta’ Demicoli għal terminu ta’ sentejn, u għalqet is-sentenza b’kelma ta’ parir. “Għalkemm l-iżvilupp fl-industrija tal-kostruzzjoni kien mutur importanti għall-ekonomija, il-ħarsien tal-interessi finanzjarji fis-settur ma setax isir bl-ispiża tas-saħħa u s-sigurtà ta’ dawk kollha involuti”, irrimarka l-imħallef. Il-ħajjiet kienu “dejjem aktar importanti minn kwalunkwe prospett ta ‘żvilupp ekonomiku jew gwadann finanzjarju”, qalet il-qorti.
