“Il-ġustizzja soċjali titlob li kull persuna tingħata opportunita reali biex verament tgħix b’dinjita, serħan il-moħħ, protezzjoni u parteċipazzjoni sħiħa fis-soċjeta .”
Fuq hekk kienet proprju ċċentrata l-konferneza li saret fil-Parlament f’Jum il-Ġustizzja Soċjali u li kienet indrizzata minn numru ta’ kelliema.
Il-President tal-Kamra Anġlu Farrugia tenna li din il-laqgħa qed issir fl-interess nazzjonali sabiex tiġi riflessa l-ġustizzja soċjali fil-ħajja ta’ kuljum – b’mod partikolari kif is-soċjetàta ta’ pajjiżna tqassam l-opportunitajiet, kif tipproteġi d-dinjità tal-bniedem u kif tieħu ħsieb lil dawk l-aktar li għal raġunijiet li mhux dejjem taħt il-kontroll jispiċċaw immaġinati jew minsija.
Matul din il-konferenza, Vanessa Mifsud Partanier, għalliema u omm ta’ tifel li għandu l-kundizzjoni tad-down syndrome, tkellmet dwar l-inġustizzja soċjali li jaffaċċjaw iż-żgħażagħ b’diżabbilità fit-tranżizzjoni mill-edukazzjoni sekondarja għad-dinja tax-xogħol. Vanessa stqarret li li l-implimentazzjoni mhijiex effettiva u s-servizzi huma frammentati, b’riżultat li ħafna żgħażagħ ma jsibux impjieg adattat u sostenibbli. Enfasizzat ukoll li xi min iħaddem jevita l-kwota ta’ 2% billi jħallas multa u li ħafna drabi dawn iż-żgħażagħ jitpoġġew f’i rwoli low-skilled.
Intant Michael Debattista, tkellem dwar l-inklużjoni soċjali għal persuni b’diżabbiltà f’Malta. Huwa sostna li minkejja l-iżviluppi li saru fl-aħħar 25 sena, permezz ta’ skemi ta’ appoġġ, strateġiji nazzjonali u standards ta’ aċċessibbiltà… xorta waħda għad fadali xi jsir. Hawnhekk irrefera fost l-oħrajn għall-frammentazzjoni fis-servizzi, teknoloġija aċċessibbli limitata, u inkonsistenzi fl-informazzjoni aċċessibbli. Sostna wkoll li L-edukazzjoni tiffaċċja wkoll ostakli bħal ambjenti inadegwati, nuqqas ta’ riżorsi, u burokrazija.
Aldo Calleja, tkellem dwar ir-riskji għas-saħħa li jirriżultaw mill-ħsejjes u l-vibrazzjoni, u l-impatt negattiv li tħalli fuq il-ħaddiema. Appella sabiex ir-risk assessment li suppost saru fl-aħħar 20 sena jiġu ppubblikati. Biex jibdew jifhmu jekk id-diżabiltà hix riżultat tat-traskuraġni jew abbuż.
Anna Marija Baldacchino, tkellmet dwar l-istorbju li qed ikun hawn fil-lokalitajiet fosthom dak kaġun tax-xogħol tal-kostruzzjoni u anke klabbs. Xi ħaġa li qed tħalli ħafna riperkussjonijiet fuq is-saħħa tal-bniedem fosthom dik mentali, iċ-ċirkolazzjoni, l-irqad, is-smigħ, u anke pressjoni għolja. U appellat lil awtoritajiet sabiex jieħdu ħsieb il-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini.
Min-naħa tagħha, Doreen Mamo tkellmet dwar l-appell tal-MHA, li hija assoċjazzjoni volutarja sabiex tiġi mwaqqfa d-distinjoni bejn il-mard mentali u dak fiżiku sabiex titnaqqas l-istigma. Appellat għal aktar konsultazzjoni ma’ service users u l-familjari meta jiġu mfassla l-liġijiet, is-servizzi u l-benefiċċji. Appellat sabiex jibda l-bini tal-isptar mentali akut li kien ġie mwiegħed fin-National Mental Health Strategy ta’ 2020-2030.
Marika Borg Wirth, tkellmet dwar l-isfidi, finanzjarji, soċjali, mediċi, mentali, edukattivi kif ukoll dwar is-solitudni fost oħrajn. U tenniet li dawn il-lakuni jeħtieġ li jiġu indirizzati mill-aktar fis.
Michael Sammut tkellem dwar is-sitwazzjoni inġusta li nħolqot mir-”rent reforms law” tal-2021 , fejn inkwilini li kienu protetti bil-liġi tal-1979 sabu ruħhom f’riskju ta’ żgumbrament. Spjega kif il-liġi l-ġdida tat lis-sidien id-dritt jiftħu kawżi u introduċiet means test strett, li wassal biex diversi persuni, inkluż anzjani, tilfu d-dar tagħhom minkejja li kienu osservaw il-liġi ta’ qabel. Huwa sostna li din ir-riforma ma tirriflettix ġustizzja soċjali u li qed tiffavorixxi lis-sidien fuq l-inkwilini.
Emanuel Calleja esprima t-tbatija li għaddew minnha tul dawn l-aħħar 29 sena, fejn qal li għexu taħt tensjoni kbira u sofrew inġustizzji li affettwaw id-drittijiet fundamentali tagħhom.
Intant, Albert Cilia Vincenti, Permezz ta’ referenza għall-kanzunetta Eleanor Rigby ta’ The Beatles, enfasizza s-solitudni u l-inviżibbiltà li ħafna anzjani jesperjenzaw. Saħaq li l-anzjani huma persuni bi storja, aspirazzjonijiet u valur, u appella biex minflok niffokaw biss fuq il-problemi, nibnu diskors pożittiv li jippromwovdi ġustizzja soċjali u dinjità għal kulħadd.
B’rabta mal-pensjonijiet, Albert Cilia Vincenti, argumenta li deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali tal-2006 ippermettiet lill-gvern inaqqas pensjoni kontributtiva minkejja l-ħlasijiet sħaħ tal-pensjonant. Tenna li emendi legali sussegwenti dgħajfu aktar id-drittijiet tal-pensjoni. Huwa tkellem ukoll dwar il-fatt li filwaqt li t-tieni pensjoni tas-servizz pubbliku tneħħiet għall-maġġoranza tal-ħaddiema, ġiet reintrodotta għall-ġudikatura u oħrajn, u b’hekk ħolqot trattament inugwali. Skont hu, din l-inġustizzja kontinwa minn żewġ partiti ewlenin għandha tiġi kkontestata fil-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.
Fid-diskors tiegħu, Anatole Baldacchino, enfasizza li l-Parlament għandu d-dmir jindirizza l-inġustizzji storiċi marbuta mal-każ tat-thalidomide f’Malta. Huwa fakkar kif fl-1962 kien hemm twissijiet dwar żieda fit-twelid ta’ tfal b’diżabbiltà, iżda l-Istat naqas milli jaġixxi u s-survivors ġew abbandunati. Saħaq li din mhijiex biss kwistjoni tal-passat, iżda ta’ verità u ġustizzja miċħuda, u li Malta qatt ma kellha dibattitu jew inkjesta serja dwar dan l-iskandlu.
