Il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fil-ġurisdizzjoni Kostituzzjonali tagħha preseduta mill-Imħallef Giovanni M Grixti ordnat lill-Avukat tal-Istat jagħti kumpens lil Carmelina Scicluna fis-somma ta’ €38,944.38 f’kawża li hija fetħet kontrih u kontra l-konjuġi Carmel u Antoinette Sammut.
Dan f’każ ta’ propjetà peress li hija s-sid ta’ dar fi Triq il-Kbira, Ħaż-Zabbar li hija akkwistat mill-eredita’ ta’ ommha li mietet fit- 28 ta’ Diċembru 1993 bil-Qorti ssib li kien henm ksur tad-drittijiet tas-sidien tal-fond minħabba l-kera baxxa li kienet qed titħallas.
Il-Qorti Kostituzzjonali ppreżentat valutazzjoni dettaljata dwar il-kera annwali tal-fond mikri u l-ammont ta’ kumpens dovut lil Scicluna. Ir-Relazzjoni Teknika tal-Perit Pace stabbiliet li l-kera annwali percepibbli fis-suq miftuħ minn dan il-fond kienet tvarja minn €1,175 fl-1990 sa €6,980 fl-2021.
Il-kera li kienet qed tirċievi l-familja kienet ferm inqas mill-valur tal-flus, li bdiet minn €638.55 qabel il-2006 u żdiedet gradwalment sal-2016, bil-kera effettivament perċepita bejn l-2018 u l-2021 tikkunsidra €1,175.60.
Fil-bażi ta’ dawn il-kalkoli u l-principji ġurisprudenzjali applikabbli, il-Qorti stabbiliet li l-kera totali kellha tkun ta’ €105,744.33 fis-suq miftuħ matul iż-żmien meta s-sitwazzjoni tal-fond, iżda b’applikazzjoni ta’ tnaqqis ta’ 30% u 20% fuq xi ammonti, il-bilanċ finali ta’ kera potenzjali kien €59,216.82.
Minn dan, irid jitnaqqas il-kera effettivament percepita, li bdiet fil-valur ta’ €25,272.44, u għalhekk il-kumpens finali għal danni pekunjarji ġie stabbilit f’€33,944.38. Barra minn hekk, il-Qorti ppreżentat ukoll kumpens għal danni mhux pekunjarji, stabbilit f’€5,000, ibbażat fuq iż-żmien li r-rikorrenti kienet s-sid u lokatur tal-fond, u fejn kien evidenti li seħħ ksur tad-drittijiet tagħhom.
Il-kumpens totali dovut lir-rikorrenti mill-Avukat tal-Istat ġie stabbilit f’€38,944.38, inkluż €33,944.38 għal danni pekunjarji u €5,000 għal danni mhux pekunjarji, flimkien mal-imgħax legali mit-tgħaddi tal-sentenza. L-ispejjez tal-kawża għandhom ukoll jitħallsu mill-Avukat tal-Istat.
Ir-rikors, li kien ġie introdott mill-5 ta’ Ottubru 2023, talab rimedju għal dak li l-esponenti tqis bħala privazzjoni tal-proprjetà tagħha mingħajr kumpens, skont l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea.
Ir-rikorrenti argumentat li kienet s-sid unika tal-fond wara li l-ommha Carmena Magro mietet fl-1993, u li l-proprjetà ġiet mogħtija b’titolu universali għaliha, b’uzufrutt għal missierha Joseph Magro. Il-fond kien registrat bħala dekontrollat u kien instab li t-tqala lokatizja oriġinali ma’ l-intimati Sammut kienet bdiet bil-kera tas-sena 1976 u ġiet estiża sal-1991, b’żidiet skont il-liġi. Ir-rikorrenti sostniet li l-kontroll ġdid fuq il-fond permezz tal-Att XXIII tal-1979 u l-awtorizzazzjonijiet sussegwenti għamlulha ħsara finanzjarja u personali, u li l-kumpens offrut ma kkonformax mal-valur lokatizju reali.
L-Avukat tal-Istat argumenta li l-proċedura kienet legittima u ssegwiet skop soċjali legittimu biex tipproteġi residenzi ta’ cittadini b’mezzi limitati, u li l-miżuri mhumiex sproporzjonati. F’każ ta’ ksur possibbli, kien hemm rimedju ordinarju disponibbli taħt l-Att XXIII tal-2018 u li l-ilment ma setax jirreferi għal perjodu qabel April 1987 skont l-Artikolu 7 tal-Kap. 319.
Filwaqt li Carmel u Antoinette Sammut rrimarkaw li mhux qed jiġu trattati bħala l-privat responsabbli, il-Qorti sabet li l-ilment dwar ksur tad-drittijiet fundamentali jista’ jitressaq biss kontra l-Istat, u għalhekk ittieħdet deċiżjoni biex tilqa’ t-talba tagħhom li ma kinux meħtieġa f’dan il-proċess.
F’termini ta’ proprjetà, il-Qorti sabet li Carmelina Scicluna hija s-sid unika tal-fond u li l-intimati Sammut gawdew dritt ta’ kiri validu fuq il-fond dekontrollat, u li r-relazzjoni lokatizja kienet regolata bl-Artikolu 5 tal-Ordinanza li Tnehhi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal-Ligijiet ta’ Malta). Għalhekk, l-ewwel eċċezzjoni tal-intimati Sammut ġiet miċħuda, filwaqt li t-talba prinċipali tar-rikorrenti kontra l-privat ġiet ikkunsidrata mhux rilevanti.
Il-Qorti rrikonoxxiet ukoll li l-kontroll tal-kera kien introduċa żidiet proporzjonati u skont skop soċjali legittimu, u f’dan il-kuntest il-proċeduri tal-Ordinanza XIXA tal-1959 u l-Att XXIII tal-1979 kienu applikati b’mod leġittimu biex jipproteġu l-lokaturi b’mezzi limitati.
Ir-rikors finalment ġie eżaminat fid-dawl tal-ġuriprudenza ewlenija tal-Qrati Kostituzzjonali, inkluż f’każi bħal Tabib Dr Jacob Vella et vs Paul Magro et u Vincent Curmi noe et vs. Avukat Ġenerali et, fejn tikkonferma li l-kontroll tal-użu u tgawdija ta’ proprjetà jista’ jaqa’ taħt il-protezzjoni tal-Artikolu 37 jekk ikun hemm privazzjoni effettiva ta’ interess fi proprjetà.
Fil-qosor, il-Qorti kkunsidrat li l-Istat, permezz tal-Att XXIII tal-1979 u l-operazzjonijiet tiegħu fuq il-kera dekontrollata, ma kienx ħalla lill-esponenti mingħajr rimedju legali, u li l-intervent tal-privat (intimati Sammut) ma setax jitqies bħala responsabbli direttament għal ksur tad-drittijiet fundamentali.
Il-proċedura poġġiet enfasi fuq il-bilanċ bejn il-protezzjoni soċjali tal-lokaturi u d-drittijiet tas-sid tal-proprjetà, u kkonfermat il-validità tar-relazzjoni lokatizja regolata mill-liġi Maltija.
