Roderick Caruana
Kunsillier PN Kunsill Lokali
Paola
Ħafna Maltin u Għawdxin kienu raw dak is-slogan bħala wegħda ta’ governanza tajba u aktar trasparenti, inqas burokrazija u ekonomija aktar b’saħħitha.
Illum, wara kważi ħmistax-il sena ta’ Gvern Laburista, il-valutazzjoni trid issir fuq il-bażi tal-fatti u r-riżultati konkreti. Dan huwa żmien biżżejjed biex jitkejlu l-effetti reali tal-politika adottata u biex jiġi analizzat kif dawn id-deċiżjonijiet affettwaw il-kwalità tal-ħajja tal-Maltin.
Il-programm taċ-ċittadinanza
Matul dan il-perjodu, Malta rat tkabbir ekonomiku marbut ma’ diversi setturi, inkluż il-programm taċ-ċittadinanza permezz ta’ investiment, kif ukoll l-espansjoni fis-settur tal-kostruzzjoni u ż-żieda qawwija fil-popolazzjoni. Dawn ġabu bidliet sinifikanti fis-suq tax-xogħol u fis-suq tal-proprjetà, b’impatt dirett fuq l-infrastruttura u l-kundizzjonijiet tal-għajxien.
Din l-espansjoni ġiet akkumpanjata minn żieda qawwija fil-prezzijiet tal-proprjetà u tal-kera. F’ħafna każijiet, appartament li kien jinbiegħ madwar €100,000 fis-snin ta’ wara l-2013 illum qed jinbiegħ għal madwar €320,000 jew aktar, skont il-lokalità u l-kundizzjoni tiegħu. Bl-istess mod, kirjiet li kienu jvarjaw madwar €400 fix-xahar f’ċerti żoni żdiedu għal €1,000 sa €1,200 fix-xahar.
Fl-istess ħin, diversi kuntratti ta’ kera antiki jew arranġamenti protetti waslu fi tmiemhom, u dan wassal biex numru ta’ familji kellhom jerġgħu jidħlu fis-suq tal-kera bil-prezzijiet il-ġodda, li huma sostanzjalment ogħla minn dawk tas-snin preċedenti.
Piżijiet kbar fuq il-first-time buyers
Din l-evoluzzjoni tas-suq affettwat b’mod partikolari liż-żgħażagħ u lill-first-time buyers. Għalkemm ġew introdotti skemi ta’ għajnuna u eżenzjonijiet fiskali, ir-realtà tas-suq turi li d-differenza bejn id-dħul medju u l-prezz tal-proprjetà kibret b’mod sostanzjali meta mqabbla ma’ snin preċedenti.
Għal ħafna koppji żgħażagħ, ix-xiri ta’ proprjetà sar jinvolvi self akbar u perjodu itwal ta’ obbligu finanzjarju. Fl-istess ħin, min ma setax jixtri sab ruħu dipendenti fuq suq tal-kera li sar aktar għoli u aktar kompetittiv, fatt li għandu impatt dirett fuq l-istabbiltà finanzjarja u l-ippjanar fit-tul tal-familji.
Fl-istess waqt, iż-żieda fil-popolazzjoni u fl-attività ekonomika żiedet il-pressjoni fuq l-infrastruttura. It-traffiku fit-toroq żdied, in-numru ta’ vetturi rreġistrati kompla jikber u d-domanda fuq servizzi pubbliċi bħas-saħħa żdiedet. Dawn huma effetti li jsegwu tkabbir mgħaġġel f’pajjiż b’territorju limitat, u li jinħassu fil-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini.
Skont osservazzjonijiet tal-Fond Monetarju Internazzjonali, Malta għandha waħda mill-ogħla densitajiet tal-popolazzjoni fl-Ewropa, madwar ħmistax-il darba ogħla mill-medja tal-Unjoni Ewropea. Din ir-realtà demografika għandha konsegwenzi diretti fuq l-ippjanar urban, l-użu tal-art u l-kwalità tal-ambjent.
Impatt qawwi fuq il-kwalità tal-ħajja
F’pajjiż żgħir, kull żieda fil-popolazzjoni u fl-iżvilupp ekonomiku għandha impatt immedjat fuq l-ispazju disponibbli u fuq il-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini.
Parallelament ma’ dawn il-bidliet demografiċi u ekonomiċi, il-perjodu kien immarkat ukoll minn diskussjoni usa’ dwar il-governanza u r-reputazzjoni internazzjonali tal-pajjiż. Skont il-Corruption Perceptions Index ta’ Transparency International, Malta rat tnaqqis fil-punteġġ tagħha meta mqabbla ma’ snin preċedenti. Dan huwa indikatur ibbażat fuq perċezzjoni internazzjonali dwar l-integrità tas-sistema pubblika.
Fl-2017, il-qtil ta’ Daphne Caruana Galizia wassal għal inkjesta pubblika li kkonkludiet li kien inħoloq ambjent li ppermetta impunità. Il-konklużjonijiet tal-inkjesta huma dokument uffiċjali u wasslu għal riformi relatati mal-ħatriet fil-ġudikatura u fil-mod kif jinħatar il-Kummissarju tal-Pulizija.
Tul dawn il-kważi ħmistax-il sena kien hemm diversi bidliet fil-kariga tal-Kummissarju tal-Pulizija, fatt li ġie osservat fid-dibattitu pubbliku dwar l-istabbiltà istituzzjonali u l-kontinwità fit-tmexxija tal-infurzar tal-liġi. L-istituzzjonijiet huma mkejla mhux biss mil-liġijiet li jinħolqu, iżda mill-kapaċità tagħhom li jaħdmu b’mod konsistenti u indipendenti.
Il-konċessjonjiet tal-Isptarijiet Pubbliċi lill-barranin
F’dan il-kuntest, il-każ tal-konċessjoni tal-isptarijiet pubbliċi lil Vitals u sussegwentement lil Steward sar wieħed mill-aktar episodji sinifikanti tal-perjodu. Fl-2023, il-Qorti Maltija annullat il-kuntratt, u sabet nuqqasijiet serji fil-proċess tal-għoti tal-konċessjoni. Din hija deċiżjoni ġudizzjarja uffiċjali li kellha implikazzjonijiet amministrattivi u finanzjarji, u li fetħet diskussjoni usa’ dwar il-governanza u l-ġestjoni tas-servizzi pubbliċi.
Fl-istess perjodu, il-programm taċ-ċittadinanza permezz ta’ investiment kien wieħed mill-aktar inizjattivi ekonomiċi diskussi. Taħt dan il-programm, madwar elf applikant prinċipali, flimkien ma’ membri tal-familja tagħhom, kisbu ċ-ċittadinanza Maltija wara li ssodisfaw il-kriterji stabbiliti u għamlu l-investimenti meħtieġa. Il-programm iġġenera dħul sostanzjali għall-Istat.
Madankollu, il-programm kien ukoll suġġett għal skrutinju internazzjonali, u l-European Commission fetħet proċeduri legali kontra Malta, fejn sostniet li ċ-ċittadinanza tal-Unjoni Ewropea ma għandhiex tkun marbuta ma’ skema ta’ investiment. Il-kwistjoni għadha parti minn proċess Ewropew u tibqa’ relatata mar-reputazzjoni u l-pożizzjoni ta’ Malta fil-kuntest tal-Unjoni Ewropea.
Dan l-artiklu deher f’Il-Mument tal-Ħadd 22 ta’ Frar, 2026.
