Adrian Delia
Shadow Minister tal-Oppożizzjoni
għall-Finanzi
Dan it-tkabbir ġab miegħu żieda fl-attività ekonomika, numri rekord ta’ impjiegi u dħul ogħla għall-istat. Iżda flimkien ma’ dawn l-elementi pożittivi, inħolqu wkoll sfidi profondi li llum qed jinħassu fil-ħajja ta’ kuljum tan-nies: pressjoni fuq l-infrastruttura, żieda qawwija fil-popolazzjoni, għoli tal-ħajja, tnaqqis fil-kwalità tal-ambjent u sens dejjem jikber li t-tkabbir qabeż sew il-kapaċità reali tal-pajjiż.
Il-Partit Nazzjonalista ilu jisħaq li t-tkabbir, jekk ma jkunx ippjanat u bbilanċjat, jista’ jsir piż aktar milli opportunità. Il-mistoqsija m’għadhiex jekk Malta kibritx, iżda jekk kibritx b’mod li tassew qed isservi lill-Maltin u lill-Għawdxin. Minn hawn tibda l-viżjoni tal-Partit Nazzjonalista: ekonomija li taħdem għan-nies, mhux in-nies li jaħdmu għat-tkabbir.
L-ewwel pass lejn soluzzjoni serja huwa li wieħed jirrikonoxxi l-problema. Il-Partit Nazzjonalista ilu jgħid b’mod konsistenti li t-tkabbir mgħaġġel ma jistax jitqies bħala suċċess fih innifsu jekk qed jiddeterjora l-kwalità tal-ħajja. Il-politika ekonomika tal-aħħar snin iffukat kważi esklussivament fuq il-kwantità: aktar ħaddiema, aktar proġetti, aktar konsum. Iżda dan sar mingħajr ma sar investiment parallel biżżejjed fis-servizzi pubbliċi, fl-ippjanar u fil-benesseri soċjali.
Il-Partit Nazzjonalista jemmen li l-onestà politika tibda billi ngħidu ċar: il-mudell attwali laħaq il-limiti tiegħu u forsi nistgħu ngħidu li dan sar saħansitra snin ilu. Li tgħid hekk mhijiex pożizzjoni kontra l-ekonomija jew kontra x-xogħol; hija pożizzjoni favur futur sostenibbli.
Il-viżjoni tal-Partit Nazzjonalista hija ċara: irridu nimxu minn tkabbir bla pjan għal tkabbir ta’ kwalità. Dan ifisser li l-ekonomija trid tikber b’mod li jirrispetta l-kapaċità tal-pajjiż, l-ambjent u s-soċjetà. Aktar ma nkomplu nimbuttaw sistema li diġà qed tagħti sinjali ta’ għeja, aktar se jħallsu l-konsegwenzi l-familji, il-ħaddiema u n-negozji ż-żgħar.
Il-Partit Nazzjonalista qed jipproponi li l-politika ekonomika tibda titkejjel mhux biss bil-GDP, iżda wkoll b’indikaturi tal-kwalità tal-ħajja: aċċess għad-djar, ħin mitluf fit-traffiku, pressjoni fuq is-servizzi tas-saħħa, bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata u saħħa mentali. Dawn huma l-affarijiet li jaffettwaw direttament lin-nies.
Waħda mill-akbar sfidi tat-tkabbir mgħaġġel kienet iż-żieda drastika fil-popolazzjoni fi żmien qasir. Din ma kinitx akkumpanjata minn pjan serju fit-tul. Il-Partit Nazzjonalista ilu jisħaq li l-politika tal-importazzjoni massiva tal-ħaddiema ma tistax tibqa’ soluzzjoni awtomatika għal kull problema ekonomika.
Il-pożizzjoni tal-PN mhijiex kontra l-ħaddiema barranin, iżda favur pjan nazzjonali tax-xogħol li jiffoka fuq:
· aktar investiment fil-ħiliet tal-Maltin u l-Għawdxin,
· pagi aħjar u kundizzjonijiet ta’ xogħol aktar denji,
· ekonomija li tiddependi aktar fuq produttività u innovazzjoni milli fuq volum ta’ ħaddiema rħas.
Ekonomija b’saħħitha mhijiex dik li teħtieġ dejjem aktar nies biex iżżomm ruħha għaddejja, iżda dik li toħloq aktar valur b’inqas pressjoni fuq ir-riżorsi.
It-tkabbir mgħaġġel espona wkoll in-nuqqas ta’ ppjanar fl-infrastruttura. It-traffiku, l-isptarijiet mgħobbija żżejjed u l-iskejjel mimlija huma sintomi ċari ta’ ekonomija li kibret aktar malajr mis-sistemi li suppost isostnuha.
Il-Partit Nazzjonalista jemmen li l-investiment fl-infrastruttura għandu jkun proattiv, mhux reattiv. Dan ifisser li qabel ma nkomplu nespandu l-ekonomija, irridu niżguraw li l-pajjiż jista’ jlaħħaq magħha. It-trasport pubbliku, il-kura tas-saħħa u l-edukazzjoni mhumiex spejjeż, iżda investimenti fil-futur ekonomiku u soċjali.
Għall-Partit Nazzjonalista, l-ambjent mhuwiex ostaklu għat-tkabbir, iżda parti essenzjali minnu. Ekonomija li tħammeġ, teqred spazji miftuħa u tnaqqar ir-riżorsi naturali qed taħdem kontra l-ġid fit-tul tal-pajjiż.
Il-Partit Nazzjonalista qed jipproponi mudell fejn l-iżvilupp ekonomiku jkun marbut ma’ sostenibbiltà reali: inqas konkos bla kontroll, aktar investiment f’enerġija nadifa, mobilità sostenibbli u ppjanar urban li jqiegħed il-bniedem fiċ-ċentru. Ambjent aħjar ifisser wkoll kwalità ta’ ħajja aħjar, li min-naħa tagħha tagħmel lil Malta aktar attraenti għall-investiment ta’ kwalità.
Fl-aħħar mill-aħħar, il-politika ekonomika trid tinħass fil-but u fil-ħajja tan-nies. Il-Partit Nazzjonalista jemmen li t-tkabbir irid iwassal għal serħan il-moħħ għall-familji, mhux għal aktar stress. Dan ifisser li l-pagi jridu jkunu adegwati, l-għoli tal-ħajja kontrollat u l-politika soċjali mmirati lejn min verament għandu bżonn l-għajnuna.
Tkabbir li jħalli lill-familji jitħabtu biex ilaħħqu mal-ispejjeż bażiċi mhuwiex tkabbir ta’ suċċess.
Malta kibret malajr, u din hija realtà li rridu naċċettaw. Iżda issa wasal iż-żmien li nagħmlu l-bidla meħtieġa. Il-Partit Nazzjonalista qed joffri approċċ differenti: ekonomija b’għaqal, b’viżjoni u li jqiegħed il-bniedem fiċ-ċentru tal-politika tiegħu.
L-isfida mhijiex li nwaqqfu t-tkabbir, iżda li ndawruh f’tkabbir li jservi. Tkabbir li ma jaqbiżx il-limiti tal-pajjiż, li ma jissagrifikax il-kwalità tal-ħajja, u li jibni futur sostenibbli għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin. Din hija l-isfida vera u din hija r-responsabbiltà li l-Partit Nazzjonalista qed joffri li jerfa’.
Dan l-artiklu deher f’Il-Mument tal-Ħadd 15 ta’ Marzu, 2026.
