Adrian Delia
Shadow Minister
għall-Finanzi
F’kull demokrazija serja hemm linja ċara bejn il-governanza u l-abbuż tal-poter. Dik il-linja teżisti biex tipproteġi lill-istituzzjonijiet, biex tiggarantixxi l-ġustizzja u biex iżżomm il-fiduċja tal-poplu fis-sistema demokratika. Iżda meta l-poter jibda jfittex il-vulnerabbiltajiet tan-nies minflok is-soluzzjonijiet għall-pajjiż, dik il-linja tibda tintilef. Meta tintilef dik il-linja, il-ħsara ma tkunx biss politika – tkun istituzzjonali, morali u demokratika.
Ir-rapporti li reġgħu ħarġu riċentement dwar kif ġew investigati jew imfittxija vulnerabbiltajiet personali ta’ uffiċjali jew persuni involuti fil-proċeduri kontra Steward jagħmlu l-kwistjoni tal-isptarijiet saħansitra aktar serja milli kienet diġà. Jekk huwa minnu li kien hemm tentattivi biex jiġu identifikati jew sfruttati dgħufijiet personali ta’ individwi li kienu qed imexxu jew jinfluwenzaw proċeduri kontra l-konċessjoni tal-isptarijiet, allura ma nkunux qed nitkellmu biss dwar każ ta’ amministrazzjoni ħażina. Inkunu qed nitkellmu dwar attakk dirett fuq il-proċess demokratiku u fuq il-prinċipji bażiċi tal-governanza tajba.
Il-każ tal-isptarijiet diġà kien wieħed mill-aktar episodji kontroversjali fil-politika Maltija tal-aħħar snin. Mill-bidu nett kien hemm mistoqsijiet serji dwar il-mod kif ingħatat il-konċessjoni, dwar il-kapaċità tal-kumpaniji involuti u dwar il-valur reali li l-pajjiż kien se jikseb minn arranġament ta’ dan it-tip.
Dawn il-mistoqsijiet ma ġewx biss mill-Oppożizzjoni. Ġew ukoll minn ġurnalisti, minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u minn diversi osservaturi indipendenti. Aktar ma għadda ż-żmien, aktar ħarġu dettalji li qajmu dubji dwar il-mod kif tmexxa l-proċess kollu.
Eventwalment, il-kwistjoni waslet ukoll quddiem il-Qrati. Dak li rajna fil-proċess ġudizzjarju kien konferma li dan ma kienx każ ordinarju ta’ politika pubblika li ma rnexxietx. Il-Qorti sabet li l-arranġamenti li saru kienu frawdolenti u li l-interess pubbliku ma kienx protett kif suppost. Dan waħdu kien diġà gravi biżżejjed.
Iżda issa qed niffaċċjaw mistoqsija oħra li hija saħansitra aktar allarmanti: jekk min kien involut jew affettwat mill-proċeduri kontra Steward ipprova jiġbor informazzjoni dwar vulnerabbiltajiet personali ta’ dawk li kienu qed imexxu jew jiddubitaw il-proċess.
Jekk dan huwa minnu, ikun ifisser li l-ġlieda legali ma kinitx qed issir biss fl-awla tal-qorti jew permezz ta’ argumenti legali. Kien hemm tentattivi biex il-proċess jiġi influwenzat permezz ta’ pressjoni indiretta jew manipulazzjoni. F’pajjiż demokratiku, dan huwa assolutament inaċċettabbli.
L-istituzzjonijiet tal-Istat – kemm jekk huma politiċi, amministrattivi jew ġudizzjarji – għandhom ikunu protetti minn kull forma ta’ intimidazzjoni jew manipulazzjoni. Kull tentattiv biex jiġu sfruttati vulnerabbiltajiet personali ta’ individwi biex jinfluwenzaw deċiżjonijiet istituzzjonali huwa attakk fuq l-integrità tas-sistema kollha.
Huwa għalhekk li l-każ tal-isptarijiet illum m’għadux biss kwistjoni ta’ kuntratt jew ta’ proġett fallut. Sar simbolu ta’ xi ħaġa ħafna akbar: il-mod kif il-poter jista’ jintuża jew jiġi sfruttat meta l-kontabilità tkun dgħajfa u meta l-istituzzjonijiet ma jkunux protetti biżżejjed.
Il-korruzzjoni li ħafna drabi niddiskutu fil-politika mhijiex biss kwistjoni ta’ flus. Hija wkoll kwistjoni ta’ kultura. Hija kwistjoni ta’ kif il-poter jintuża u ta’ liema limiti jkunu rispettati.
Meta l-limiti jibdew jiġu miksura, il-ħsara tkun gradwali iżda profonda. L-ewwel jintilfu l-prinċipji ta’ trasparenza. Imbagħad jintilfu l-mekkaniżmi ta’ kontabilità. U fl-aħħar mill-aħħar jintilef il-fiduċja tal-poplu fis-sistema kollha.
Il-każ tal-isptarijiet għandu jservi bħala mument ta’ riflessjoni nazzjonali. Mhux biex jinħoloq aktar diviżjoni politika, iżda biex nifhmu x’għandu jinbidel biex sitwazzjonijiet bħal dawn ma jerġgħux iseħħu qatt.
Il-pajjiż għandu bżonn istituzzjonijiet aktar b’saħħithom. Għandu bżonn mekkaniżmi ta’ skrutinju li jaħdmu b’mod effettiv u indipendenti. Fuq kollox għandu bżonn kultura politika fejn il-poter jitqies bħala responsabbiltà, mhux bħala privileġġ.
Bħala deputati tal-Oppożizzjoni, id-dmir tagħna mhuwiex biss li nikkritikaw. Id-dmir tagħna huwa wkoll li ninsistu fuq trasparenza u kontabilità. Mhux għax dan jagħtina xi vantaġġ politiku, iżda għax huwa essenzjali għas-saħħa tad-demokrazija.
Il-poplu Malti għandu dritt ikun jaf kollox dwar dak li ġara. Għandu dritt ikun jaf kif ittieħdu d-deċiżjonijiet, min kien involut fihom u jekk kienx hemm tentattivi biex jiġu influwenzati proċessi istituzzjonali b’mod mhux xieraq. Dan id-dritt mhuwiex sekondarju. Huwa fundamentali.
F’demokrazija vera, il-verità ma tistax tibqa’ moħbija jew limitata għal ftit. L-informazzjoni għandha tkun disponibbli għall-iskrutinju pubbliku, u l-istituzzjonijiet għandhom jaġixxu b’mod li jsaħħaħ il-fiduċja tan-nies.
Naturalment, il-proċess biex tinkiseb il-verità kultant ikun twil u diffiċli. Jista’ jinvolvi investigazzjonijiet kumplessi, proċeduri legali u analiżi dettaljata ta’ dokumenti u arranġamenti. Iżda dan huwa prezz li demokrazija trid tkun lesta tħallas biex tipproteġi l-integrità tagħha.
Il-kwistjoni tal-isptarijiet għandha wkoll dimensjoni oħra li ma nistgħux ninjoraw: l-impatt tagħha fuq il-fiduċja tan-nies fis-servizzi pubbliċi. Is-saħħa hija wieħed mill-aktar setturi sensittivi f’kull pajjiż. In-nies iridu jkunu jafu li l-isptarijiet u s-servizzi mediċi qed jitmexxew fl-aħjar interess tagħhom.
Meta dawn is-servizzi jsiru suġġett ta’ kontroversji kbar jew ta’ allegazzjonijiet serji ta’ ħażin, il-ħsara tkun kbira. Mhux biss finanzjarja, iżda wkoll psikoloġika u soċjali.
Il-pazjenti, il-professjonisti tas-saħħa u l-familji kollha għandhom bżonn sistema li fiha jistgħu jafdaw.
Għalhekk huwa kruċjali li l-verità kollha dwar dan il-każ toħroġ fid-dawl. Mhux biex noħolqu sensazzjonaliżmu, iżda biex nerġgħu nibnu l-fiduċja li ġiet mherrija.
Fl-aħħar mill-aħħar, il-politika għandha tkun dwar servizz lejn il-poplu. Il-poter għandu jintuża biex jinħolqu soluzzjonijiet għall-isfidi li jaffaċċja l-pajjiż, mhux biex jiġu sfruttati vulnerabbiltajiet jew biex jiġu protetti interessi partikolari.
Meta l-poter jitbiegħed minn dan il-prinċipju, id-demokrazija tibda tiddgħajjef.
Il-poplu Malti jistħoqqlu aħjar minn dan. Jistħoqqlu sistema politika li tkun ibbażata fuq integrità, trasparenza u responsabilità.
U fuq kollox, il-poplu Malti għandu dritt jara li kull min kien involut f’dan il-każ – f’kull livell – jerfa’ r-responsabbiltà tiegħu.
Għax biss meta jkun hemm responsabilità vera nistgħu nibdew nibnu mill-ġdid il-fiduċja fl-istituzzjonijiet tagħna. U biss meta dik il-fiduċja tiġi restawrata nistgħu nimxu ’l quddiem bħala pajjiż.
Il-każ tal-isptarijiet għalhekk m’għandux jintesa jew jiġi mnaqqas għal episodju politiku ieħor. Għandu jibqa’ tfakkira qawwija ta’ kemm huwa importanti li nħarsu l-linja bejn il-poter u l-abbuż.
Fuq kollox għandu jkun mument li minnu nitgħallmu, biex niżguraw li l-poter f’Malta dejjem jibqa’ strument ta’ servizz lejn il-poplu – u qatt mezz biex jiġu sfruttati d-dgħufijiet tiegħu.
Dan l-artiklu deher f’Il-Mument tal-Ħadd 29 ta’ Marzu, 2026.
