Ivan Bartolo
Shadow Minister
għall-Akkomodazzjoni Soċjali u Affordabbli,
il-Ġlieda Kontra l-Faqar u s-Solitudni
Ħassejtni kburi b’pajjiżi, meta fil-Parlament għaddejna għat-tieni qari l- abbozz ta’ liġi dwar Donazzjoni ta’ Organi wara Mewt Ddikjarata bi Kriteri Ċirkulatorji (magħrufa bħala Donation after Circulatory Death – DCD).
Meta nitkellmu dwar pajjiżna, ma nitkellmux biss dwar territorju jew istituzzjonijiet, iżda dwar valuri li jgħaqqduna bħala poplu – il-kompassjoni, ir-rispett lejn id-dinjità tal-bniedem, u r-rieda li naħdmu flimkien għall-ġid komuni. Flimkien b’kuraġġ u determinazzjoni, biex dawn l-ideat ma jibqgħux biss fuq il-karta, iżda jsiru realtà li tagħmel differenza konkreta fil-ħajja tal-bnedmin.
Din ser tikkomplementa tajjeb dak li jsir diġa f’pajjiżna – jiġifieri Donazzjoni Wara Mewta Ddikjarata bi Kriterji Newroloġiċi (magħrufa bħala Donation after Brain Death – DBD).
Minkejja l-limitazzjonijiet umani, xi wħud iħossu l-ħtieġa li jagħmlu xi ħaġa sabiħa f’ħajjithom, jew wara mewthom għall-oħrajn. L-iżviluppi mediċi fil-qasam tat-trapjanti, għamluha possibbli biex wieħed jagħmel donazzjonijiet ta’ organi wara mewtu jew anki f’ħajtu. Malli preżentajna Private Members Bill, qamet diskussjoni, u dan huwa sinjal tajjeb. Issa wasalna f’fażi biex ma jibqax kollox fuq il-karta, imma nimirħu xi mkien u nħarsu lil hinn.
Ninnutaw b’ferħ, żviluppi li seħħew fil-qasam mediku tat-trapjanti li għamluha possibbli biex bniedem jieħu ħajtu mill-ġdid wara li jirċievi trapjant. B’din il-proposta, aktar bnedmin jistgħu jagħżlu li jagħtu saħħa u tama ġdida lil min hu fil-bżonn wara mewthom, billi joffru l-organi tagħhom minflok dawn jispiċċaw jinħarqu jew isiru trab taħt l-art wara li kollox ikun mitmum. Trid tkun pazjent regolari, fil-lista ta’ stennija għal organu, biex tifhem l-urġenza ta’ dan li qed nippruvaw nagħmlu.
F’pajjiżna għandna 100 ruħ jistennew donazzjoni ta’ kilwa, 50 għal kornea, 360 pazjent jagħmlu id-dialysis. Kull pazjent jiġi jiswa lill Gvern €24,000. Jekk isiru aktar trapjanti, il-Gvern jiggwadanja u l-pazjent ikollu kwalitá ta’ ħajja aħjar u dinjitá.
Passi bħal dawn ikomplu jtejbu u jsebħu lil pajjiżna, fejn bil-fatti nkunu nistgħu nsalvaw il-ħajjiet, fejn b’wiċċna bil-quddiem nkunu nistgħu ngħidu li din id-daqsxejn ta’ gżira, f’nofs il-Mediterran hija tassew Malta Solidali.
Suġġett sensittiv, kumpless u ta’ importanza kbira kemm fuq livell mediku kif ukoll etiku: iċ-ċertifikazzjoni tal-mewt ċirkolatorja u l- implikazzjonijiet tagħha għall-użu ta’ partijiet tal-ġisem ta’ persuni mejta. Dan is-suġġett jolqot il-qalba ta’ min aħna bħala soċjetà — kif nifhmu l-mewt, kif nirrispettaw id-dinjità umana, u kif nibbilanċjaw il-progress mediku mal-valuri etiċi tagħna. L-ewwel nett, ejja nifhmu x’inhi eżatt il-mewt ċirkolatorja.
Tradizzjonalment, il-mewt kienet iddefinita bħala l-waqfien permanenti tal-funzjonijiet vitali — jiġifieri, meta l-qalb tieqaf tħabbat u n-nifs jieqaf. Illum, bil-progress fil-mediċina, għandna żewġ kategoriji prinċipali ta’ determinazzjoni tal-mewt: il-mewt ċerebrali u l-mewt ċirkolatorja. Il-mewt ċirkolatorja tirreferi għall-waqfien irreversibbli taċ-ċirkolazzjoni tad-demm u tal-funzjoni respiratorja. Dan ifisser li l-ġisem ma jibqax jirċievi ossiġnu u nutrijenti, u l-organi ma jistgħux jibqgħu jiffunzjonaw. Madankollu, il-kelma kruċjali hawnhekk hija “irreversibbli”. Mhux kull waqfien tal-qalb ifisser mewt — illum għandna teknoloġiji li jistgħu jerġgħu jibdew il-qalb f’ċerti ċirkostanzi. Għalhekk, iċ-ċertifikazzjoni tal-mewt ċirkolatorja trid tkun ibbażata fuq kriterji ċari, xjentifiċi u uniformi. Hawnhekk jidħol wieħed mill-aktar aspetti delikati: l-użu ta’ partijiet tal-ġisem wara l-mewt.
Id-donazzjoni ta’ organi tista’ ssalva ħajjiet. Hija att ta’ solidarjetà straordinarju. Madankollu, biex din tkun possibbli, jeħtieġ li jkun hemm fiduċja sħiħa fis-sistema.
Jekk il-pubbliku jibda jiddubita jekk il-mewt hijiex qed tiġi ċċertifikata b’mod korrett jew jekk hemmx pressjoni biex jiġu akkwistati organi, din il-fiduċja tista’ tiġi kompromessa. U mingħajr fiduċja, is-sistema kollha tista’ tfalli.
Għalhekk, hemm tliet prinċipji fundamentali li rridu nżommu quddiem għajnejna: L-ewwel: il-prinċipju tal-indipendenza. It-tim mediku li jiddikjara l-mewt għandu jkun kompletament indipendenti mit-tim involut fid-donazzjoni jew fit-trapjant. Dan jiżgura li ma jkun hemm l-ebda kunflitt ta’ interess. It-tieni: il-prinċipju tal-kunsens. Il-persuna, jew il-familja tagħha, għandha tkun informata b’mod ċar u trasparenti dwar il-proċess. Il-kunsens għandu jkun liberu, infurmat u rispettat dejjem. It-tielet: il-prinċipju tad-dinjità. Anke wara l-mewt, il-ġisem uman għandu jiġi trattat b’rispett sħiħ. Il-persuna ma tistax titnaqqas għal “riżorsa medika”. Hija tibqa’ persuna li jistħoqqilha rispett. Aħna għandna sistemi li jiċċekkjaw li l-protokolli qed jiġu segwiti, u dejjem provdew trasparenza lill-pubbliku.
Ikkunsidrajna wkoll l-aspetti kulturali u reliġjużi ta’ pajjiżna. F’soċjetà diversa, il-mod kif in-nies jifhmu l-mewt jista’ jvarja. Xi komunitajiet jistgħu jkollhom tħassib speċifiku dwar il-mument tal-mewt jew dwar interventi fuq il-ġisem wara l-mewt. Dawn il-perspettivi ġew rispettati u inklużi fid-diskussjonijiet kollha pubbliċi li saru.
Dan iwassalna għal punt ieħor essenzjali: l-edukazzjoni. Il-pubbliku għandu jkun informat b’mod ċar dwar x’inhi l-mewt ċirkolatorja, kif tiġi ċċertifikata, u x’jiġri wara.
Meta n-nies jifhmu l-proċess, ikunu aktar probabbli li jafdawh u jappoġġjawh.
Nenfasizza li dan mhuwiex biss suġġett mediku jew legali — huwa suġġett profondament uman. Jikkonċerna kif nagħtu tifsira lill-aħħar mument tal-ħajja u kif, anke wara l-mewt, nistgħu nagħtu tama lil oħrajn mingħajr ma nitilfu r-rispett lejn min kien. Ejja naħdmu flimkien biex noħolqu sistema li hija ġusta, trasparenti u umana — sistema li tħares id-dinjità tal-persuna u fl-istess ħin tippermetti li jsalvaw il-ħajjiet.
Dan l-artiklu deher f’Il-Mument tal-Ħadd 29 ta’ Marzu, 2026.
