Żewġ aħwa, Dottor George Debono u Dottor Godwin Debono, ingħataw kumpens ta’ €47,811 wara li l-Qorti Kostituzzjonali sabet li d-dritt tagħhom għat-tgawdija tal-proprjetà ġie miksur minħabba kirja protetta li kienet tapplika fuq fond tagħhom f’Santa Venera.
Il-Prim’Awla tal-Qorti Ċivili fil-ġurisdizzjoni kostituzzjonali, preseduta mill-Imħallef Mark Simiana, tat din id-deċiżjoni f’kawża mressqa mill-aħwa kontra l-Avukat tal-Istat u Rose Busuttil, dwar allegat ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom.
Huma sostnew li huma s-sidien tal-fond numru 381 fi Triq il-Kbira San Ġużepp, li akkwistaw permezz ta’ suċċessjoni mingħand ommhom Filippa Debono. Huma argumentaw li wara li skadiet konċessjoni enfitewtika temporanja fis-snin sebgħin, l-intimata Rose Busuttil baqgħet tokkupa l-proprjetà taħt protezzjoni legali mogħtija minn liġijiet sussegwenti.
Skont l-aħwa, dan wassal biex huma ġew imċaħħda mit-tgawdija sħiħa tal-proprjetà tagħhom u kellhom jaċċettaw kera ferm baxxa li ma tirriflettix il-valur reali tas-suq. Il-kawża kienet tikkonċerna proprjetà li l-aħwa wirtu mingħand ommhom.
L-aħwa sostnew li kienu qed jirċievu kera simbolika – madwar €186 fis-sena – li ma tirriflettix il-valur reali tas-suq. Huma argumentaw li din is-sitwazzjoni imponiet fuqhom piż sproporzjonat u ċaħħdithom mit-tgawdija sħiħa tal-proprjetà tagħhom.
Il-Qorti qablet li, filwaqt li l-liġijiet dwar il-kera għandhom skop soċjali leġittimu, f’dan il-każ ma nżammx bilanċ ġust bejn l-interessi tas-sidien u dawk tal-kerrejja. Instab li l-Istat falla milli jipprovdi mekkaniżmu adegwat biex il-kera tiġi aġġornata skont il-valur tas-suq, u dan wassal għal ksur tad-drittijiet fundamentali.
Il-Qorti ddeċidiet li dan il-ksur dam għaddej sal-2018, meta daħlu fis-seħħ emendi li taw lis-sidien rimedji ġodda biex jitolbu reviżjoni tal-kera. Fir-rigward tal-kumpens, il-Qorti kkalkulat id-danni abbażi tal-valur lokatizju tal-proprjetà tul is-snin, u wara diversi tnaqqisiet stabbiliti fil-ġurisprudenza, waslet għal somma ta’ €46,811 f’danni pekunjarji. Ingħata wkoll €1,000 f’danni mhux pekunjarji.
B’hekk, l-Avukat tal-Istat ġie ordnat iħallas total ta’ €47,811 lill-aħwa, flimkien mal-imgħax legali u l-ispejjeż tal-kawża. Is-sentenza tenfasizza li, anke meta l-liġi tipproteġi kerrejja għal raġunijiet soċjali, is-sidien għandhom xorta waħda dritt għal kumpens ġust meta jiġu affettwati b’mod sproporzjonat.
sostnew li dan l-arranġament kiser id-dritt tagħhom għall-proprjetà kif protett mill-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u mill-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta’ Malta. Talbu lill-Qorti tiddikjara dan il-ksur u tordna kumpens kemm pekunjarju kif ukoll mhux pekunjarju.
Min-naħa tiegħu, l-Avukat tal-Istat ikkontesta dawn it-talbiet u sostna li l-liġijiet inkwistjoni għandhom skop soċjali leġittimu, jiġifieri l-protezzjoni ta’ kerrejja u l-provvista ta’ akkomodazzjoni. Ġie argumentat li l-Istat għandu marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni f’dan il-qasam u li ma kienx hemm ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti, jew inkella li kull kumpens għandu jkun limitat għal ċertu perjodu.
Rose Busuttil, bħala intimata, sostniet li hija dejjem osservat il-kundizzjonijiet tal-kirja u li għandha dritt tibqa’ fil-proprjetà bħala r-residenza tagħha. Hija enfasizzat ukoll li kwalunkwe bidliet fil-valur tal-fond huma parzjalment riżultat tal-investiment tagħha u li ma għandhiex tinżamm responsabbli għal xi allegat ksur.
Il-Qorti eżaminat il-provi kollha, inklużi x-xhieda, id-dokumenti u s-sottomissjonijiet tal-partijiet. Hija sabet li l-intimata kienet tgawdi minn kirja protetta taħt il-liġi u li r-rikorrenti huma s-sidien leġittimi tal-fond u werrieta universali tal-omm tagħhom.
Fil-kunsiderazzjonijiet tagħha, il-Qorti rrikonoxxiet li liġijiet li jimponu relazzjonijiet ta’ kiri jistgħu jkunu ġġustifikati minn skop soċjali. Madankollu, enfasizzat li għandu jinżamm bilanċ ġust bejn l-interess pubbliku u d-drittijiet tas-sidien. F’dan il-każ, il-Qorti sabet li l-kera imposta kienet sproporzjonata meta mqabbla mal-valur tas-suq tal-proprjetà u li n-nuqqas ta’ mekkaniżmu adegwat ta’ reviżjoni wassal għal piż eċċessiv fuq ir-rikorrenti.
Għaldaqstant, il-Qorti ddeċidiet li kien hemm ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u tal-omm tagħhom sal-introduzzjoni tal-emendi leġiżlattivi fl-2018, li pprovdew rimedji ġodda għar-reviżjoni tal-kera.
Fir-rigward tal-kumpens, il-Qorti applikat il-prinċipji stabbiliti fil-ġurisprudenza Ewropea u Maltija. Wara kalkolu dettaljat ibbażat fuq il-valur lokatizju tal-fond u tnaqqisiet relevanti, hija likwidat danni pekunjarji fl-ammont ta’ €46,811. Barra minn hekk, tat kumpens mhux pekunjarju ta’ €1,000.
B’hekk, il-Qorti ordnat lill-Avukat tal-Istat iħallas lir-rikorrenti s-somma totali ta’ €47,811 flimkien mal-imgħax legali mid-data tas-sentenza sal-ħlas effettiv. L-ispejjeż tal-kawża ġew ukoll imposti fuq l-Avukat tal-Istat.
Is-sentenza għalhekk tikkonferma għal darb’oħra l-obbligu tal-Istat li jżomm bilanċ ġust bejn il-protezzjoni soċjali tal-kerrejja u d-drittijiet fundamentali tas-sidien tal-proprjetà.
Kumpens għal aħwa fuq propjeta
Kumpens għal aħwa fuq proprjetà: il-Qorti ssib ksur u tordna ħlas ta’ €47,811
Żewġ aħwa, Dottor George Debono u Dottor Godwin Debono, ingħataw kumpens ta’ €47,811 wara li l-Qorti Kostituzzjonali sabet li d-dritt tagħhom għat-tgawdija tal-proprjetà ġie miksur minħabba kirja protetta li kienet tapplika fuq fond tagħhom f’Santa Venera.
Il-kawża kienet tikkonċerna proprjetà li l-aħwa wirtu mingħand ommhom, Filippa Debono. Din il-proprjetà kienet oriġinarjament mogħtija b’enfitewsi temporanja fis-snin sittin, iżda wara li skadiet, l-okkupanti baqgħu jgħixu fiha taħt protezzjoni legali introdotta bl-Att XXIII tal-1979.
L-aħwa sostnew li kienu qed jirċievu kera simbolika – madwar €186 fis-sena – li ma tirriflettix il-valur reali tas-suq. Huma argumentaw li din is-sitwazzjoni imponiet fuqhom piż sproporzjonat u ċaħħdithom mit-tgawdija sħiħa tal-proprjetà tagħhom.
Il-Qorti qablet li, filwaqt li l-liġijiet dwar il-kera għandhom skop soċjali leġittimu, f’dan il-każ ma nżammx bilanċ ġust bejn l-interessi tas-sidien u dawk tal-kerrejja. Instab li l-Istat falla milli jipprovdi mekkaniżmu adegwat biex il-kera tiġi aġġornata skont il-valur tas-suq, u dan wassal għal ksur tad-drittijiet fundamentali.
Il-Qorti ddeċidiet li dan il-ksur dam għaddej sal-2018, meta daħlu fis-seħħ emendi li taw lis-sidien rimedji ġodda biex jitolbu reviżjoni tal-kera. Fir-rigward tal-kumpens, il-Qorti kkalkulat id-danni abbażi tal-valur lokatizju tal-proprjetà tul is-snin, u wara diversi tnaqqisiet stabbiliti fil-ġurisprudenza, waslet għal somma ta’ €46,811 f’danni pekunjarji. Ingħata wkoll €1,000 f’danni mhux pekunjarji.
B’hekk, l-Avukat tal-Istat ġie ordnat iħallas total ta’ €47,811 lill-aħwa, flimkien mal-imgħax legali u l-ispejjeż tal-kawża. Is-sentenza tenfasizza li, anke meta l-liġi tipproteġi kerrejja għal raġunijiet soċjali, is-sidien għandhom xorta waħda dritt għal kumpens ġust meta jiġu affettwati b’mod sproporzjonat.
