Il-Qorti Kostituzzjonali ddikjarat li l-Istat kiser id-dritt ta’ Carmelo Cutajar għal smigħ xieraq wara li proċeduri kriminali baqgħu pendenti għal aktar minn għoxrin sena. Dan id-dewmien ħalla lill-akkużat f’pożizzjoni fejn ma setax jagħmel kontro-eżami lix-xhud ewlieni tal-prosekuzzjoni qabel ma jibda l-ġuri.
Il-Prim’Awla tal-Qorti Ċivili, fil-ġurisdizzjoni kostituzzjonali tagħha, tat raġun lil Cutajar f’kawża kontra l-Avukat tal-Istat. Il-Qorti ddeċidiet li d-dewmien ta’ aktar minn 20 sena fil-każ kriminali kontrih kiser id-dritt tiegħu li jinstema’ fi żmien raġonjevoli. Barra minn hekk, sabet li l-fatt li ma jistax jistaqsi mistoqsijiet lil Ġużeppi Magri, ix-xhud ewlieni li minn dakinhar miet, ikkostitwixxa ksur tad-drittijiet tiegħu għal smigħ xieraq.
Cutajar qed jaffaċċja akkużi serji, inkluż l-attentat ta’ qtil ta’ Magri f’inċident li seħħ fl-1 ta’ April 2004. Madankollu, il-qorti ntgħatat x’tifhem li l-ġuri tiegħu, li oriġinarjament kellu jibda f’Mejju 2010, ġie pospost għal żmien mhux definit wara li l-Avukat Ġenerali talab li l-każ jiġi sospiż sakemm jingħalqu proċeduri kriminali separati kontra l-istess Magri.
Dawk il-proċeduri kontra Magri, li kien mixli b’allegazzjonijiet relatati ma’ bint Cutajar, damu jkaxkru għal snin sħaħ. Magri nstab ħati fl-2020 u kien ikkundannat ħames snin ħabs u multa ta’ €2,000, iżda l-każ baqa’ taħt appell sal-2023, meta l-proċeduri ngħalqu minħabba mewtu.
Fir-rikors kostituzzjonali tiegħu, Cutajar argumenta li d-dewmien straordinarju ħallieh f’sitwazzjoni fejn il-prosekuzzjoni xorta tista’ tiddependi fuq ix-xhieda ta’ Magri mogħtija fl-istadju tal-kumpilazzjoni, filwaqt li d-difiża tilfet għal kollox iċ-ċans li jsir kontro-eżami. Huwa sostna li dan kien ta’ preġudizzju kbir għaliex ix-xhieda ta’ Magri kienet titratta biss l-inċident u mhux il-kuntest usa’ li, skont Cutajar u l-familja tiegħu, kien jinvolvi snin ta’ abbuż, theddid u fastidju lejn bintu.
Il-qorti aċċettat dan l-argument u sabet li d-dewmien eċċessiv ikkontribwixxa direttament kemm għall-ksur tad-dritt għal smigħ fi żmien raġonjevoli, kif ukoll għat-telf tal-opportunità li jiġi eżaminat xhud meqjus ċentrali.
L-Imħallef Mintoff innota li l-proċeduri kontra Magri ħadu żmien “sostanzjali”, u rrimarka dwar in-numru kbir ta’ seduti li fihom ma sar l-ebda progress effettiv. Is-sentenza tirreferi għal snin ta’ rinviji, inattività u dewmien biex titressaq il-prova, inkluż espert tal-kaligrafija li nħatar biss għaxar snin wara li kienu bdew il-proċeduri.
Il-qorti saħqet li l-Istat għandu d-dmir li jiżgura sistema ġudizzjarja effiċjenti u ddeċidiet li f’dan il-każ l-Istat falla mill-obbligi tiegħu. Id-dewmien ħadem kontra Cutajar peress li l-ġuri tiegħu baqa’ wieqaf jistenna l-każ ta’ Magri, biex imbagħad dan sfortunatament miet qabel ma seta’ jsir il-ġuri.
Fil-kawża xehdu wkoll il-mara u l-bint ta’ Cutajar, li ddeskrivew it-tbatija emozzjonali li l-familja għaddiet minnha matul dawn is-snin. Huma ddeskrivew kif għexu taħt id-dell ta’ ġuri pendenti, mingħajr ma setgħu jippjanaw ħajjithom u b’ansjetà kontinwa.
Għalkemm il-qorti rrikonoxxiet li membri oħra tal-familja xorta jistgħu jixhdu dwar l-isfond tal-każ, hija qalet li minħabba l-mogħdija taż-żmien, il-ġurati mhux se jkunu fl-aħjar pożizzjoni biex jivvalutaw lil Magri b’mod dirett, l-aġir tiegħu, jew it-tweġibiet li seta’ jagħti taħt kontro-eżami.
L-Avukat tal-Istat kien argumenta li l-ilment ta’ Cutajar kien prematur peress li l-każ kriminali għadu għaddej, iżda l-qorti ċaħdet din l-eċċezzjoni.
Fl-aħħar mill-aħħar, il-qorti ddikjarat li d-dewmien ta’ 20 sena kiser id-drittijiet ta’ Cutajar u ordnat lill-Avukat tal-Istat biex iħallas €6,000 f’danni mhux pekunjarji fi żmien xahar, kif ukoll l-ispejjeż kollha tal-kawża.
L-avukati Joe u Mattea Giglio dehru għall-akkużat, filwaqt li l-Imħallef Lawrence Mintoff ippreseda fuq il-kawża.
