Adrian Delia
Shadow Minister
għall-Finanzi
Il-politika għandha tkun mezz biex intejbu l-ħajja tan-nies. Għandha tkun servizz, mhux privileġġ. U għalhekk, jekk hemm prinċipju wieħed li qatt ma nbiddel u li jibqa’ jiggwida kull deċiżjoni u pożizzjoni li nieħu, huwa dan: il-bniedem jibqa’ fiċ-ċentru tal-politika tiegħi.
F’pajjiżna rajna żminijiet fejn id-diskors politiku tbiegħed wisq mill-esperjenza reali tan-nies. Tkabbir ekonomiku ġie ċċelebrat, iżda ħafna familji baqgħu jitħabtu biex ilaħħqu. Proġetti kbar ġew imfaħħra, iżda l-kwalità tal-ħajja ta’ kuljum għal ħafna kompliet tmur lura. F’dawn il-mumenti, wieħed irid jistaqsi: għal min qed issir il-politika? Jekk mhux għall-bniedem ordinarju, allura għal min?
Meta ngħid li l-bniedem għandu jkun fiċ-ċentru, qed nitkellem dwar viżjoni li tpoġġi d-dinjità umana qabel kull interess ieħor. Politika li tibda billi tisma’. Tisma’ lill-ħaddiem li jaħdem sigħat twal u xorta ma jasalx sal-aħħar tax-xahar. Tisma’ lill-ġenitur li jinkwieta dwar l-edukazzjoni u l-futur ta’ wliedu. Tisma’ lill-anzjan li jħossu minsi, u li jara l-ħajja ssir dejjem aktar għalja. Tisma’ lill-persuna b’diżabbiltà li trid aktar aċċessibbiltà u indipendenza. Dawn mhumiex statistika; huma nies, bi stejjer, biżgħat u b’tamiet.
Il-politika għandha tkun empatika, mhux distakkata. Ma nistax naċċetta li d-deċiżjonijiet jittieħdu minn fuq karti jew spreadsheets biss, mingħajr ma jitqies l-impatt reali tagħhom fuq il-ħajja tan-nies. Meta deċiżjoni ttejjeb ċifra imma tnaqqas id-dinjità, dik hija deċiżjoni ħażina. Meta politika tagħmel il-ħajja aktar diffiċli għal min diġà qed ibati, tkun falliet fil-missjoni tagħha.
Il-bniedem fiċ-ċentru jfisser ukoll ġustizzja. Ġustizzja soċjali, fejn ħadd ma jitħalla jaqa’ lura. Ġustizzja ekonomika, fejn ix-xogħol onest jiġi rikonoxxut u mħallas b’mod diċenti. Ġustizzja istituzzjonali, fejn il-liġi tapplika għal kulħadd bl-istess mod. Mingħajr ġustizzja, il-politika titlef il-kredibbiltà tagħha u s-soċjetà titlef il-fiduċja. U fejn tonqos il-fiduċja, tinħoloq distanza perikoluża bejn iċ-ċittadin u l-istituzzjonijiet.
Nemmen li stat għandu jkun b’saħħtu fejn hemm bżonn, iżda wkoll uman u sensittiv. Is-servizzi pubbliċi m’għandhomx jitqiesu bħala piż, iżda bħala investiment fin-nies. Is-saħħa, l-edukazzjoni u s-servizzi soċjali huma pilastri li fuqhom tinbena soċjetà ġusta. Meta dawn jiġu trattati bħala spejjeż li jridu jitnaqqsu, inkunu qed nibagħtu messaġġ li l-bniedem mhuwiex prijorità.
Fil-qasam tas-saħħa, pereżempju, mhux biżżejjed li ngħidu li għandna sistema li taħdem. Irridu nistaqsu jekk hijiex sistema li tassew tilħaq lil kulħadd, jekk il-listi ta’ stennija humiex ġusti u jekk il-pazjent huwiex trattat b’dinjità. L-istess fl-edukazzjoni: mhux biss kemm għandna studenti fl-iskejjel, iżda x’tip ta’ edukazzjoni qed nagħtuhom u jekk hix qed tippreparahom għall-ħajja.
Il-bniedem fiċ-ċentru jfisser ukoll responsabbiltà fil-mod kif inħarsu lejn l-iżvilupp. L-iżvilupp m’għandux ikun għan fih innifsu, iżda mezz biex intejbu l-kwalità tal-ħajja. Meta l-ambjent jinqered, meta l-komunitajiet jinqasmu, meta l-istorbju u t-traffiku jsiru parti inevitabbli mill-ħajja, irridu nistaqsu jekk dan huwiex progress veru. Politika li tinsa lill-bniedem f’isem l-iżvilupp hija politika li titlef ir-ruħ tagħha.
Dan japplika wkoll għall-ippjanar urban. Il-mod kif nibnu u niżviluppaw għandu impatt dirett fuq kif ngħixu. Spazji miftuħa, ambjent nadif u komunitajiet sostenibbli mhumiex lussu, iżda bżonnijiet essenzjali. Meta dawn jiġu sagrifikati għal profitti immedjati, inkunu qed inħallsu prezz li jdum għal snin twal.
Nemmen f’ekonomija li sservi lin-nies, mhux bil-maqlub. Tkabbir li ma jasalx għand il-familji huwa tkabbir vojt. Prosperità li tgawdi minnha minoranza biss toħloq frustrazzjoni u inġustizzja. Għalhekk, il-politika ekonomika trid tkun inklussiva, sostenibbli u mmirata biex toħloq opportunitajiet reali għal kulħadd, mhux biss għal min diġà għandu.
Dan ifisser li rridu nagħtu aktar importanza lill-produttività, lill-innovazzjoni u lill-ħiliet. Ma nistgħux nibqgħu nibnu ekonomija fuq pagi baxxi u fuq mudelli li joħolqu dipendenza. Irridu ninvestu fin-nies, fil-kreattività tagħhom u fil-potenzjal tagħhom. Ekonomija b’saħħitha hija waħda li tagħti valur lill-bniedem, mhux li tisfruttah.
Il-bniedem fiċ-ċentru jfisser ukoll li nagħtu valur lill-ħin, lir-relazzjonijiet u lill-familja. Soċjetà li tinnormalizza l-għejja, l-istress u n-nuqqas ta’ bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata mhijiex soċjetà b’saħħitha. Il-politika għandha toħloq kundizzjonijiet fejn in-nies jistgħu jgħixu, mhux biss jeżistu. Dan jista’ jsir permezz ta’ miżuri li jsaħħu l-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja, li jappoġġjaw lill-familji u li jippromwovu benesseri ġenerali.
Il-mod kif inħarsu lejn il-governanza huwa wkoll rifless ta’ kemm il-bniedem hu fiċ-ċentru. Trasparenza, kontabbiltà u etika mhumiex slogans, iżda kundizzjonijiet essenzjali biex iċ-ċittadini jħossuhom rispettati. Meta l-istituzzjonijiet jonqsu, min ibati huwa dejjem il-bniedem ordinarju. Għalhekk, governanza tajba mhijiex lussu, iżda dritt fundamentali.
Nemmen ukoll li l-politika trid terġa’ tkun mibnija fuq djalogu u rispett. Il-polarizzazzjoni u l-attakki personali ma jibnu xejn. Jifirdu, jweġġgħu u jnaqqru l-fiduċja. Politika li tqiegħed lill-bniedem fiċ-ċentru trid tkun politika li tgħaqqad, li tisma’ anke lil min ma jaqbilx, u li tfittex soluzzjonijiet komuni.
Il-bniedem fiċ-ċentru jfisser li nagħrfu l-valur tal-komunità. Malta dejjem kienet mibnija fuq relazzjonijiet mill-qrib, fuq solidarjetà u għajnuna reċiproka. Il-politika għandha ssaħħaħ dawn il-valuri, mhux iddgħajjifhom. Meta l-komunitajiet jitħallew waħedhom jew injorati, tinħoloq sensazzjoni ta’ abbandun li twassal għal diżillużjoni u apatija.
Fl-istess ħin, irridu nagħrfu li s-soċjetà qed tinbidel. Qed insiru aktar diversi, aktar konnessi u aktar sfidati minn realtajiet ġodda.
Dan jitlob politika li tkun flessibbli u li tkun kapaċi tadatta, iżda mingħajr ma titlef il-prinċipji fundamentali tagħha. Fost dawn il-prinċipji, il-bniedem għandu jibqa’ dejjem l-ewwel.
Il-politika tiegħi hija politika ta’ tama realistika. Mhijiex mibnija fuq wegħdiet faċli jew soluzzjonijiet mirakolużi, iżda fuq il-konvinzjoni li nistgħu nagħmlu aħjar jekk inpoġġu lill-bniedem verament fiċ-ċentru. Dan jitlob kuraġġ, onestà u impenn kontinwu. Mhux dejjem ikun popolari, mhux dejjem ikun faċli, iżda huwa l-uniku mod kif il-politika terġa’ tikseb ir-ruħ tagħha.
Jien nemmen li pajjiż jitkejjel mhux biss bil-ġid li joħloq, iżda bil-mod kif jittratta lin-nies tiegħu. Jekk inżommu dan il-prinċipju quddiem għajnejna, inkunu nistgħu nibnu futur li jkun aktar ġust, aktar uman u aktar denju għal kulħadd. Għax, fl-aħħar mill-aħħar, il-politika għandha sens wieħed biss: li sservi lill-bniedem. U sakemm nibqa’ nemmen f’dan, il-bniedem jibqa’ fiċ-ċentru tal-politika tiegħi.
Dan l-artiklu deher f’Il-Mument tal-Ħadd 26 ta’ April, 2026.
