Ivan Bartolo
Shadow Minister
għall-Akkomodazzjoni Soċjali u Affordabbli,
il-Ġlieda Kontra l-Faqar u s-Solitudni
F’dinja fejn qalbha mhix f’postha, fejn il-kejl tas-suċċess ilu għal snin twal jiddependi fuq il-flus, fejn il-profitt u t-tkabbir ekonomiku kontinwu, qed tikber f’kuxjenza ġdida: li l-ġid veru ma jistax jitkejjel biss bil-ġid materjali.
Dan qed iwassal għal diskussjoni serja dwar mudell ekonomiku ġdid, wieħed li jqiegħed il-ħajja sana, il-benesseri tal-bniedem u s-sostenibbiltà fiċ-ċentru tiegħu, aktar milli l-flus.
Aħna fil-Partit Nazzjonalista ilna niddiskutu dan, saħansitra l-Kap tal-PN Alex Borg anki taha spinta u qanqal diskussjoni dwar il-‘four-day week’, fost l-oħrajn. Fl-abbozz ta’ liġi li ppreżentajt fi Frar li għadda, fil-ġimgħa tal-Ġustizzja Soċjali dwar il-ġlieda kontra s-Solitudni, għandna referenzi ċari f’dan ir-rigward.
L-ekonomija tradizzjonali, kif nafuha llum, hija mibnija fuq prinċipji ta’ produzzjoni, konsum u kompetizzjoni. Il-kumpaniji jfittxu li jimmassimizzaw il-profitt, il-Gvernijiet jippruvaw iżidu l-Prodott Domestiku Gross (GDP), u l-individwi ħafna drabi jitkejlu skont kemm jaqilgħu jew x’għandhom. Iżda dan il-mudell qed juri limiti ċari, żieda fl-istress, problemi ta’ saħħa mentali, degradazzjoni ambjentali u żieda fl-inugwaljanza soċjali.
Il-mudell ekonomiku ġdid li qed jiġi propost ma jkejjilx il-progress biss f’termini ta’ flus, iżda f’termini ta’ kwalità tal-ħajja. Dan jinkludi saħħa fiżika u mentali, relazzjonijiet soċjali b’saħħithom, ambjent nadif, u sens ta’ skop fil-ħajja. F’dan il-kuntest, il-flus jibqgħu importanti, iżda ma jibqgħux l-għan ewlieni, isiru mezz biex jintlaħqu għanijiet akbar.
Wieħed mill-prinċipji fundamentali ta’ dan il-mudell huwa l-benesseri ħolistiku. Dan ifisser li l-bniedem jiġi meqjus bħala entità sħiħa, mhux biss bħala ħaddiem jew konsumatur, iżda bħala persuna bi bżonnijiet emozzjonali, soċjali u spiritwali.
Politika ekonomika għandha dejjem tiffavorixxu bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata, biex inaqqsu l-pressjoni eċċessiva fuq il-ħaddiema, u jippromwovu ambjent tax-xogħol li jsaħħaħ il-kreattività u s-sodisfazzjon.
Aspett ieħor importanti huwa s-sostenibbiltà ambjentali. Il-Maltin u l-Għawdxin ta’ rieda tajba huma mdejqin bl-isfreġju kontinwu ta’ artna. Ekonomija li tagħti prijorità lill-ħajja sana trid tirrispetta u tipproteġi n-natura. Dan ifisser li l-produzzjoni u l-konsum għandhom ikunu responsabbli, li jitnaqqas l-iskart, u li jiġu promossi enerġiji rinnovabbli.
L-idea hija li l-ġenerazzjonijiet futuri għandhom dritt għal ambjent nadif u b’saħħtu daqs tagħna.
Il-komunità għandha wkoll rwol ċentrali f’dan il-mudell. Minflok enfasi fuq individwaliżmu eċċessiv, hemm enfasi fuq solidarjetà u koperazzjoni. Inizjattivi lokali, ekonomiji ċirkolari u intrapriżi soċjali jistgħu joħolqu sistema fejn il-ġid jitqassam b’mod aktar ġust u fejn kulħadd iħossu parti minn xi ħaġa akbar. Dan iwassal għal sens akbar ta’ appartenenza u sigurtà soċjali.
Barra minn hekk, l-edukazzjoni għandha tiġi riformata biex tappoġġja dan il-mudell ġdid. Minflok sistema li tħejji biss għas-suq tax-xogħol, l-edukazzjoni għandha tiffoka fuq żvilupp personali, ħiliet soċjali u għarfien dwar il-benesseri. Dan jinkludi tagħlim dwar saħħa mentali, relazzjonijiet, u kif wieħed jista’ jgħix ħajja bilanċjata u sodisfaċenti.
Tkabbir intelliġenti u sostenibbli
Naturalment, it-tranżizzjoni għal dan il-mudell mhix faċli. Hemm sfidi ekonomiċi, politiċi u kulturali. Ħafna sistemi huma diġà mibnija fuq il-prinċipju tal-profitt, u bidla bħal din teħtieġ rieda politika qawwija u bidla fil-mentalità tas-soċjetà. Madankollu, sinjali ta’ bidla diġà qed jidhru.
Pajjiżi u komunitajiet madwar id-dinja qed jesperimentaw b’indikaturi ġodda tal-progress, bħal ‘wellbeing indexes’, u qed jintroduċu politika li tpoġġi l-bniedem fiċ-ċentru.
Importanti wkoll li wieħed jifhem li dan il-mudell ma jfissirx li l-ekonomija tieqaf tikber jew li l-flus ma jibqgħux rilevanti. Pjuttost, ifisser li t-tkabbir għandu jkun intelliġenti u sostenibbli, u li l-flus għandhom iservu lill-bniedem u mhux bil-maqlub. Meta l-prijorità tkun il-ħajja sana, il-benefiċċji jkunu mifruxa: soċjetà aktar b’saħħitha, relazzjonijiet aktar profondi, u futur aktar sikur.
Il-bidla lejn mudell ekonomiku ġdid meta jpoġġi l-ħajja sana qabel il-flus mhix biss possibbli, iżda dejjem aktar meħtieġa. F’pajjiż u f’dinja li qed tiffaċċja sfidi globali kbar, minn tibdil fil-klima sa kriżijiet tas-saħħa mentali, hemm bżonn ta’ viżjoni ġdida. Ekonomija li tpoġġi l-bniedem u l-benesseri tiegħu fiċ-ċentru tista’ tkun il-pass li jmiss lejn soċjetà aktar ġusta, sostenibbli u kuntenta.
Ħafna sistemi huma diġà mibnija fuq il-prinċipju tal-profitt, u bidla bħal din teħtieġ rieda politika qawwija u bidla fil-mentalità tas-soċjetà
Dan l-artiklu deher f’In-Nazzjon tal-Erbgħa 29 ta’ April, 2026.
