Adrian Delia
Shadow Minister
għall-Finanzi
Kull sena, fl-okkażjoni ta’ Jum il-Ħaddiem, nirriflettu fuq il-kontribut essenzjali tal-ħaddiema għall-ġid u l-prosperità tal-pajjiż. Iżda din mhix biss ġurnata ta’ ċelebrazzjoni, hija wkoll mument ta’ kontabbiltà u mistoqsija onesta: il-progress ekonomiku li tant nisimgħu bih, qed jasal verament fil-ħajja ta’ kuljum tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin?
Bħala Kelliem tal-Oppożizzjoni għall-Finanzi, nemmen li l-akbar miżura tas-suċċess ekonomiku mhix kemm tikber l-ekonomija fuq il-karta, iżda kemm titjieb il-kwalità tal-ħajja ta’ min jaħdem. U f’dan il-kuntest, irridu nkunu sinċieri, għad hemm wisq ħaddiema li, minkejja li jaħdmu iebes kuljum qed iħossu pressjoni dejjem tikber biex ilaħħqu mal-ħajja.
Il-verità hija li ħafna familji qed jiffaċċjaw spejjeż dejjem jogħlew. Il-prezzijiet tal-ikel, tal-kera, u ta’ servizzi essenzjali qed iżidu piż fuq il-baġits domestiċi. Anki meta l-pagi jiżdiedu, spiss ma jkunux qed ilaħħqu mar-rata tal-għoli tal-ħajja. Dan joħloq sens ta’ frustrazzjoni u inġustizzja, fejn il-ħaddiem iħoss li qed jaħdem aktar, iżda qed jasal inqas.
Din is-sitwazzjoni qed twassal ukoll għal tibdil fil-mod kif il-familji jgħixu. Aktar koppji qed jiddependu fuq żewġ pagi biex ilaħħqu, filwaqt li oħrajn qed jissagrifikaw il-kwalità tal-ħajja tagħhom, inqas ħin mal-familja, aktar pressjoni mentali, u inqas stabbiltà finanzjarja. Dawn huma realtajiet li statistika weħidha ma tistax tkejjel.
Ġid reali u sostenibbli
Għalhekk, il-Partit Nazzjonalista jemmen li l-politika ekonomika trid tibdel il-fokus tagħha, minn tkabbir, għal tkabbir li jissarraf f’ġid reali u sostenibbli għall-ħaddiema.
L-ewwel prijorità għandha tkun il-pagi. Pajjiż ma jistax jissejjaħ suċċess jekk il-ħaddiema tiegħu ma jistgħux jgħixu b’dinjità mill-ħidma tagħhom. Hemm bżonn politika ċara li tħeġġeġ żieda fil-produttività u fl-istess ħin tiżgura li din tiġi riflessa f’pagi aħjar. Dan ifisser investiment fl-edukazzjoni, fit-taħriġ u fl-innovazzjoni, biex il-ħaddiema Maltin ikunu jistgħu jokkupaw impjiegi ta’ valur ogħla.
Imma l-paga mhix kollox. Il-kwalità tal-impjieg hija daqstant importanti. Ħafna ħaddiema qed jiffaċċjaw inċertezza, kuntratti temporanji u kundizzjonijiet li ma joffrux stabbiltà fit-tul. Ekonomija b’saħħitha trid tkun waħda li toffri mhux biss xogħol, iżda xogħol ta’ kwalità, b’drittijiet ċari u rispettati.
It-tieni huwa l-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata. Il-ħaddiema mhumiex biss produtturi ekonomiċi; huma wkoll ġenituri, ‘carers’, u membri tas-soċjetà. Politika moderna trid tirrikonoxxi dan u toħloq ambjent fejn in-nies jistgħu jibbilanċjaw il-ħidma tagħhom mal-pass ta ħajjithom. Dan jinkludi flessibbiltà fuq il-post tax-xogħol, investiment f’servizzi ta’ ‘childcare’ imma ukoll oltre dan, u miżuri li jnaqqsu l-istress relatat max-xogħol.
Il-kwistjoni tal-akkomodazzjoni hija wkoll waħda li qed taffettwa direttament lill-ħaddiema. Illum, għal ħafna żgħażagħ u familji, ix-xiri jew anki l-kiri ta’ dar sar sfida kbira. Parti sostanzjali mid-dħul qed tmur fuq spejjeż tal-akkomodazzjoni, u dan inaqqas il-kapaċità tal-familji li jiffrankaw jew jinvestu fil-futur tagħhom. Għalhekk hemm bżonn politika kuraġġuża li tindirizza l-affordabbiltà tal-Housing b’mod sostenibbli u b’viżjoni fit-tul.
Il-Partit Nazzjonalista jemmen ukoll li s-sistema tat-taxxa trid tkun aktar ġusta. Il-ħaddiem m’għandux iħoss li qed iġorr piż sproporzjonat. Hemm bżonn li nkomplu naħdmu biex innaqqsu l-piż fiskali fuq il-pagi, filwaqt li nsaħħu l-ġbir tat-taxxa b’mod ġust u effiċjenti. Sistema fiskali moderna trid tħeġġeġ ix-xogħol u tippremja l-isforz.
Fl-istess ħin, ma nistgħux ninsew il-ħaddiema vulnerabbli. Hemm setturi fejn il-ħaddiema għadhom qed jiffaċċjaw kundizzjonijiet diffiċli, inkluż pagi baxxi u nuqqas ta’ sigurtà. Politika responsabbli trid tiżgura li ħadd ma jitħalla lura. Dan ifisser infurzar aktar b’saħħtu tal-liġijiet tax-xogħol u appoġġ għal dawk li jinsabu f’riskju.
Importanti wkoll li nindirizzaw ir-realtajiet ġodda tas-suq tax-xogħol. It-teknoloġija u d-diġitalizzazzjoni qed ibiddlu l-mod kif naħdmu. Dan joħloq opportunitajiet ġodda, iżda wkoll sfidi. Il-ħaddiema jridu jkunu mgħammra bil-ħiliet meħtieġa biex jadattaw għal dawn il-bidliet. Investiment kontinwu fit-tagħlim tul il-ħajja mhux lussu, iżda neċessità.
Il-politika ekonomika trid tkun ukoll marbuta ma’ sostenibbiltà ambjentali. Il-ħaddiema tal-lum u ta’ għada għandhom dritt għal ambjent san. Investiment f’enerġija nadifa u infrastruttura sostenibbli mhux biss huwa tajjeb għall-ambjent, iżda joħloq ukoll impjiegi ġodda u opportunitajiet ekonomiċi.
Madankollu, biex dawn il-bidliet iseħħu, hemm bżonn governanza aħjar. Il-fondi pubbliċi għandhom jintużaw b’mod effiċjenti u trasparenti. Kull ewro minfuq għandu jagħti valur reali lis-soċjetà. Meta jkun hemm ħela jew nuqqas ta’ kontabbiltà, huma l-ħaddiema li fl-aħħar mill-aħħar iħallsu l-prezz.
F’dal-kuntest, il-politika trid terġa’ tibni fiduċja. Il-ħaddiema jridu jkunu jafu li l-isforzi tagħhom qed jiġu rikonoxxuti u li l-pajjiż qed jimxi f’direzzjoni li tpoġġihom fiċ-ċentru. Dan jitlob tmexxija li tisma’, li tifhem u li taġixxi.
L-ekonomija mhix biss numri
Jum il-Ħaddiem għandu jfakkarna li l-ekonomija mhix biss numri u statistika. Hija magħmula minn nies, minn familji, minn aspirazzjonijiet u minn sfidi reali. Il- politika li nagħmlu għandha tħares lejn dawn ir-realtajiet.
Il-Partit Nazzjonalista jemmen f’ekonomija li mhux biss tħaddem lil kulħadd iżda li taħdem għal kulħadd. Ekonomija fejn il-ħaddiema mhux biss jaħdmu, iżda jgħixu b’dinjità. Ekonomija li toħloq opportunitajiet, li tnaqqas l-inugwaljanzi u li tibni futur aħjar għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin.
Din mhix biss viżjoni iżda huwa impenn. Impenn li nkomplu naħdmu biex nibnu pajjiż fejn ix-xogħol jitħallas kif jixraq, fejn il-familji jistgħu jħossuhom siguri, u fejn il-progress ekonomiku jissarraf f’ġid reali għal kulħadd.
F’dan Jum il-Ħaddiem, ejjew niċċelebraw il-ħidma u d-dedikazzjoni tal-ħaddiema kollha. Iżda fuq kollox, ejjew inġeddu l-impenn tagħna li naħdmu flimkien biex noħolqu ekonomija li tassew tagħmel differenza fil-ħajja tan-nies, mhux biss illum iżda wkoll għal għada.
Għax fl-aħħar mill-aħħar, il-veru suċċess ta’ pajjiż jitkejjel mhux biss b’kemm jipproduċi iżda b’kemm joffri ħajja aħjar lil dawk li jaħdmu biex jibnuh kuljum. Ġebla ġebla. Siegħa siegħa. Ħajja ħajja.
Dan l-artiklu deher f’In-Nazzjon tal-Ġimgħa 1 ta’ Mejju, 2026.
