Ivan Bartolo
Shadow Minister
għall-Akkomodazzjoni Soċjali u Affordabbli, il-Ġlieda Kontra l-Faqar u s-Solitudni
L-iżvilupp tas-servizzi soċjali u tal-politika soċjali f’Malta huwa marbut mill-qrib mal-evoluzzjoni politika tal-pajjiż, partikolarment mill-bidu tas-seklu 20 sa wara l-Indipendenza. Matul dawn is-snin, diversi gvernijiet u movimenti politiċi kellhom rwol fit-tfassil ta’ politika li kellha impatt dirett fuq il-ħajja tal-poplu Malti, speċjalment fil-qasam tal-edukazzjoni, ix-xogħol, is-saħħa u l-protezzjoni soċjali.
Fis-snin ta’ qabel l-Indipendenza, Malta kienet qed tiffaċċja sfidi ekonomiċi u soċjali sinifikanti. F’dan il-kuntest, diversi mexxejja politiċi u ideat soċjali, inklużi dawk ispirati mit-tagħlim Nisrani u mill-enċikliċi papali, influwenzaw il-ħsieb politiku dwar il-ġustizzja soċjali. Dokumenti bħar-Rerum Novarum u Quadragesimo Anno enfasizzaw id-drittijiet tal-ħaddiema u r-responsabbiltà tal-Istat li jintervjeni kontra inġustizzji soċjali. Dawn il-prinċipji kienu riflessi f’numru ta’ inizjattivi politiċi f’Malta.
Fil-bidu tas-seklu 20, ġew introdotti diversi miżuri importanti. Pereżempju, kien hemm l-ewwel passi lejn leġiżlazzjoni dwar il-kumpens għall-ħaddiema li jweġġgħu fuq il-post tax-xogħol, kif ukoll inizjattivi fil-qasam tad-djar soċjali. Il-bini ta’ akkomodazzjoni għal familji tal-ħaddiema f’zoni bħal Bormla, Raħal Ġdid u Ħamrun kien pass importanti biex jitjieb il-livell tal-għajxien. Barra minn hekk, l-introduzzjoni tal-edukazzjoni obbligatorja u l-investiment fl-iskejjel wasslu għal żieda sinifikanti fin-numru ta’ tfal li jattendu l-iskola.
Fis-snin erbgħin, ġew introdotti sistemi ta’ pensjoni għall-anzjani u għall-armla u l-orfni, li kienu pass kruċjali lejn sistema aktar komprensiva ta’ welfare state. Dawn il-miżuri juru kif Malta bdiet tiżviluppa struttura soċjali li tipprovdi protezzjoni bażika lill-aktar vulnerabbli.
Wara l-Indipendenza fl-1964, Malta daħlet f’fażi ġdida ta’ żvilupp ekonomiku u soċjali. L-ekonomija bdiet tespandi, u kien hemm żieda fil-pagi u fl-impjiegi. L-Istat kellu rwol attiv fil-ħolqien tax-xogħol u fit-titjib tal-livell tal-għajxien. Madankollu, dan il-progress ma kienx uniformi u kien akkumpanjat minn sfidi politiċi u soċjali.
Il-perjodu bejn is-snin sebgħin u tmenin kien wieħed ta’ bidliet profondi u, f’xi każijiet, kontroversjali. Il-politika ekonomika u soċjali ta’ dak iż-żmien kienet immirata lejn trasformazzjoni strutturali tal-ekonomija, iżda ġabet magħha tensjonijiet. Rapporti u testimonjanzi minn dak il-perjodu jindikaw li kien hemm żieda fil-qgħad f’ċerti snin, kif ukoll konflitti industrijali u soċjali. Kien hemm ukoll dibattitu dwar id-drittijiet fundamentali, inkluż id-dritt għall-istrajk u l- libertà ta’ assoċjazzjoni fil-post tax-xogħol.
Xi kritiċi jargumentaw li ċerti ħsibijiet politiċi wasslu għal restrizzjonijiet fuq il-libertajiet individwali u fuq l-operat ta’ ċerti istituzzjonijiet, inklużi midja u organizzazzjonijiet professjonali. Min-naħa l-oħra, sostenituri ta’ dawn il-filosofiji politiċi jindikaw li dawn il-miżuri kienu meħtieġa biex jinkiseb żvilupp ekonomiku aktar indipendenti u biex jitnaqqsu dipendenzi esterni.
Fl-istess perjodu, kien hemm ukoll bidliet fis-settur tas-saħħa u tal-edukazzjoni. Xi deċiżjonijiet relatati mal-organizzazzjoni tal-isptarijiet u tal-università kienu suġġett ta’ kontroversja, speċjalment meta dawn affettwaw l-aċċess jew il-kundizzjonijiet tax-xogħol ta’ professjonisti. Bla ebda dubju dan wassal għal tensjoni bejn il-Gvern u diversi gruppi soċjali.
Il-kriżi politika tal-1981, fejn il-maġġoranza tal-voti ma kinitx riflessa fil-gvern. Din hija meqjusa bħala punt kritiku fl-istorja demokratika ta’ Malta. Madankollu dan l-avveniment saħħaħ id-dibattitu dwar ir-rappreżentanza demokratika u wassal għal bidliet kostituzzjonali fis-snin ta’ wara.
Fil-fatt wara l-1987, Malta rat bidla fil-politika u fil-mod kif ġew indirizzati diversi setturi. Sar enfasi fuq l-edukazzjoni bħala dritt universali, inkluż l-introduzzjoni ta’ kindergarten għal tfal żgħar u espansjoni tal-korsijiet fl-università. Il-qasam tal-edukazzjoni ra wkoll rikonoxximent akbar tal-professjoni tal-għalliema u titjib fl-infrastruttura.
Fis-settur tad-djar, ġew introdotti miżuri biex jitnaqqsu diskriminazzjonijiet u biex jitjieb it-tqassim tal-akkomodazzjoni soċjali. Fl-istess ħin, is-servizzi għall-anzjani bdew jiġu organizzati b’mod aktar strutturat, inkluż il-ħolqien ta’ karigi speċifiċi biex jindirizzaw il-bżonnijiet ta’ din il-kategorija tal-popolazzjoni.
L-ekonomija wkoll bdiet tikber b’mod aktar sostenibbli, b’enfasi fuq investiment barrani u setturi ġodda. Dan wassal għal żieda fl-impjiegi u għal titjib fil-livell tal-għajxien, għalkemm sfidi ġodda komplew jinqalgħu, bħal dawk relatati mal-globalizzazzjoni u l-kompetizzjoni internazzjonali.
B’mod ġenerali, l-istorja tas-servizzi soċjali f’Malta turi proċess kontinwu ta’ żvilupp u adattament. Kull perjodu kellu l-prijoritajiet u l-isfidi tiegħu, u kull gvern ħalla impatt fuq il-mod kif l-Istat jintervjeni fil-ħajja soċjali u ekonomika tal-pajjiż.
B’ din il-kitba, bl-ebda mod ma qed ngħix fil-passat, imma importanti li din l-istorja tiġi analizzata b’mod kritiku u bilanċjat, billi jiġu kunsidrati kemm il-kisbiet kif ukoll il-limitazzjonijiet ta’ kull politika.
Fl-aħħar mill-aħħar, il-mistoqsija fundamentali ISSA, ILLUM tibqa’: x’tip ta’ soċjetà trid tibni Malta? Risposta għal din il-mistoqsija teħtieġ riflessjoni fuq il-valuri, il-prijoritajiet u l-esperjenzi tal-passat, sabiex jinħoloq bilanċ bejn ġustizzja soċjali, libertà individwali u żvilupp ekonomiku sostenibbli.
Mhux bħala politiku, imma bħala ċittadin Malti, irrid inħares f’mera u nistaqsi lili nnifsi, “Jien x’qed nagħmel għal pajjiżi?” Li kieku kull wieħed u waħda minna jagħmel dan, ikollna responsabbiltà u impenn komuni, li nagħmlu pajjiżna aħjar u neqirdu l-marda kerha li noqogħdu npaċpċu u nwasslu diviżjonijiet fost il-poplu tagħna. Nilagħbu għall-gallarija.
Dan l-artiklu deher f’Il-Mument tal-Ħadd 3 ta’ Mejju, 2026.
