Ivan Bartolo
Shadow Minister
għall-Akkomodazzjoni Soċjali u Affordabbli,
il-Ġlieda Kontra l-Faqar u s-Solitudni
Il-kwistjoni tal-gradi fis-servizz pubbliku f’Malta ilha tħawwad il-moħħ ta’ ħafna ħaddiema u ċittadini li jħossu li s-sistema mhix tirrifletti b’mod ġust il-ħiliet, l-esperjenza u l-kontribut reali tagħhom.
L-argument li “naħdmu mal-Gvern u nneħħu l-gradi” jidher radikali, iżda jiftaħ diskussjoni importanti dwar x’inhuma verament il-prinċipji li għandhom jiggwidaw impjieg pubbliku modern: il-mertu, il-motivazzjoni, u s-servizz lejn iċ-ċittadin.
Is-sistema tal-gradi ġiet maħluqa b’intenzjoni ċara: li torganizza l-ħaddiema f’livelli definiti ta’ responsabbiltà, ħiliet u paga. Fil-prinċipju, dan għandu jgħin biex ikun hemm trasparenza u struttura. Madankollu, fil-prattika, ħafna drabi dawn il-gradi jsiru limitazzjoni aktar milli għajnuna. Ħaddiema li ilhom snin twal jaħdmu u jiksbu esperjenza jħossu li huma mwaħħlin fi grad wieħed, mingħajr opportunità reali li javvanzaw, minkejja l-kontribut tagħhom.
Din is-sitwazzjoni toħloq sens qawwi ta’ inġustizzja. Meta persuna tara lil xi ħaddieħor, forsi b’inqas esperjenza jew b’konnessjonijiet aħjar, jitla’ aktar malajr, il-fiduċja fis-sistema tonqos. Il-perċezzjoni ta’ favoritiżmu jew nuqqas ta’ meritokrazija tħalli impatt dirett fuq il-moral tal-ħaddiema. U meta l-moral jinżel, inevitabbilment tonqos ukoll il-produttività.
Nuqqas ta’ motivazzjoni huwa wieħed mill-akbar effetti sekondarji ta’ sistema li ma taħdimx sew. Ħaddiem li jħoss li l-isforz tiegħu mhux qed jiġi rikonoxxut ma jkollux l-istess enerġija jew dedikazzjoni. Dan mhux biss jaffettwa lill-individwu, iżda lill-organizzazzjoni kollha. Servizz pubbliku li ma jkunx motivat ma jistax jipprovdi l-aħjar servizz liċ-ċittadini.
Alternattiva aktar realistika
Imma min għandu r-responsabbiltà għal din is-sitwazzjoni? Din mhix mistoqsija sempliċi. Parti mir-responsabbiltà tinsab fil-politika, fejn deċiżjonijiet dwar struttura u paga spiss jittieħdu b’kunsiderazzjonijiet li mhux dejjem huma purament tekniċi. Hemm ukoll ir-rwol tal-amministrazzjoni pubblika, li trid timplimenta sistemi ta’ evalwazzjoni u promozzjoni li jkunu ġusti u trasparenti. Barra minn hekk, hemm ukoll il-kultura organizzattiva, li f’xi każijiet tista’ tkun reżistenti għall-bidla.
L-idea li nneħħu kompletament il-gradi tista’ tidher attraenti għal min hu frustrat bis-sistema attwali. Sistema mingħajr gradi tista’ potenzjalment tiffoka aktar fuq ir-rwoli u r-responsabbiltajiet reali, aktar milli fuq titli formali. Madankollu, din il-proposta ġġib magħha sfidi serji. Kif se jiġu determinati l-pagi? Kif se jiġu definiti l-livelli ta’ responsabbiltà? U kif se tiġi żgurata l-konsistenza bejn dipartimenti differenti?
Alternattiva aktar realistika tista’ tkun riforma profonda tas-sistema eżistenti. Dan jista’ jinkludi introduzzjoni ta’ sistemi aktar flessibbli, fejn il-progressjoni fil-karriera ma tkunx marbuta biss ma’ żmien servut, iżda wkoll ma’ prestazzjoni u kompetenzi. Evalwazzjonijiet regolari, oġġettivi u trasparenti jistgħu jgħinu biex jinbena sens ta’ ġustizzja.
Importanti wkoll li jkun hemm aktar investiment fit-taħriġ u l-iżvilupp tal-ħaddiema. Meta l-impjegati jaraw li hemm opportunitajiet reali biex itejbu lilhom infushom u javvanzaw, il-motivazzjoni tagħhom tiżdied. Dan mhux biss jibbenefika lill-individwu, iżda wkoll lis-servizz pubbliku kollu kemm hu.
Aspett ieħor li ma jistax jiġi injorat huwa l-komunikazzjoni. Ħafna drabi, il-problema mhix biss fis-sistema nnifisha, iżda fil-mod kif tiġi spjegata u implimentata. Meta l-ħaddiema ma jifhmux kif jittieħdu d-deċiżjonijiet, jew iħossu li m’għandhomx vuċi, il-frustrazzjoni tikber. Aktar trasparenza u djalogu jistgħu jgħinu biex jitnaqqas dan is-sens ta’ aljenazzjoni.
X’tip ta’ amministrazzjoni pubblika rridu?
Il-kunċett ta’ ġustizzja fuq il-post tax-xogħol huwa fundamentali. Mhux biss għal raġunijiet morali, iżda wkoll għal effiċjenza. Sistema li hija perċepita bħala ġusta tattira u żżomm talent aħjar. Min-naħa l-oħra, sistema li titqies bħala inġusta twassal għal telf ta’ ħaddiema kapaċi, li jfittxu opportunitajiet aħjar fis-settur privat jew barra minn Malta.
Fl-aħħar mill-aħħar, id-dibattitu dwar il-gradi fis-servizz pubbliku huwa riflessjoni ta’ mistoqsija akbar: x’tip ta’ amministrazzjoni pubblika rridu? Waħda li hija riġida u burokratika, jew waħda li hija flessibbli, ġusta u ffukata fuq ir-riżultati? It-tweġiba għal din il-mistoqsija teħtieġ impenn minn kulħadd, mill-politiċi, mill-amministraturi, u mill-ħaddiema nfushom.
Il-bidla mhix faċli, u lanqas ma sseħħ mil-lum għal għada. Iżda jekk hemm rikonoxximent li s-sistema attwali għandha nuqqasijiet, dan huwa l-ewwel pass. Minn hemm, jista’ jibda proċess ta’ riforma li, jekk isir b’mod serju u inklussiv, jista’ jwassal għal servizz pubbliku aktar ġust u effettiv.
Għalhekk, aktar milli sempliċement “inneħħu l-gradi”, forsi għandna nistaqsu kif nistgħu nibnu sistema li tassew tirrikonoxxi l-valur tal-esperjenza u l-kontribut ta’ kull ħaddiem. Sistema li tagħti motivazzjoni, mhux li teħodha. Sistema li toħloq ġustizzja, mhux li tnaqqasha. Din hija l-isfida vera, u l-opportunità wkoll.
Il-perċezzjoni ta’ favoritiżmu jew nuqqas ta’ meritokrazija tħalli impatt dirett fuq il-moral tal-ħaddiema
Dan l-artiklu deher f’In-Nazzjon tal-Erbgħa 6 ta’ Mejju, 2026.
